Widzisz wiadomości znalezione dla słów: Podział administracyjny Polski 1939 1944
Wiadomość
  DZIENNIKARZ: Wiadomosci Dnia Polska OnLine

http://wwww.pol.pl/PL01/day-news._p/
============================

  Informacje   z   08-12-96

Za 3 tygodnie - 1 stycznia 1977 r. - w strukturach regionalnych Akcji
Wyborczej
"Solidarność" powołane zostaną 5-osobowe komisje dekomunizacyjne.
Członkowie
AW"S" będą składali w nich oświadczenia, że w latach 1944-1990 nie byli
pracownikami
lub członkami kierownictwa Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej i jej
przybudówek
młodzieżowych, "politrukami" Ludowego Wojska Polskiego, ani
współpracownikami Milicji
Obywatelskiej, Służby Bezpieczeństwa, Ochotniczej Rezerwy Milicji
Obywatelskiej i MSW.
Osoby, które odmówią złożenia takiego oświadczenia, zostaną automatycznie
usunięte z
AW"S".

                                   * * * * *

W przeciwieństwie do liderów SLD - Józefa Oleksego, oraz PSL - Waldemara
Pawlaka,
którzy przyjęli z zainteresowaniem propozycję prezydenta przeprowadzenia w
Polsce
referendum na temat przyszłego podziału administracyjnego kraju, Leszek
Balcerowicz z
UW uznał dziś, że pomysł ten "nie ma sensu".

                                   * * * * *

Ruch Odbudowy Polski ROP zaapelował do polskich rodzin, by przed
zbliżającymi się
Świętami Bożego Narodzenia kupowały wyłącznie polskie towary u polskich
kupców i handlowców. Apel ten inicjuje akcję wspierania przez to prawicowe
ugrupowanie polskiej przedsiębiorczości. Sygnatariuszem apelu jest także
utworzone z inicjatywy ROP Polskie Przymierze Gospodarcze.

                                   * * * * *

Dziś w Kościele Katolickim uroczystość Niepokalanego Poczęcia Najświętszej
Marii
Panny. Jej świętowane przeniesiono jednak na jutro, bo zbiegła się z
niedzielą adwentową,
któa jest liturgicznie ważniejsza.

                                   * * * * *

Każdy żołnierz RP otrzyma kieszonkowy tomik Nowego Testamentu i Psalmów.

                                   * * * * *

Rrozbieżne reakcje wywołało przyznanie Władysławowi Bartoszewskiemu nagrody
diecezji Essen (RFN) za zaangażowanie na rzecz prześladowanych przez
hitlerowców i
komunistów oraz za wkład w pojednanie polsko-niemieckie. Grupa 10
profesorów
Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego skierowało do biskupa diecezji Essen
list, w któym
stwierdzają, że "chrześcijanom bez Boga" nie należy przyznawać nagród
społeczności
katolickiej. W obronie Bartoszewskiego stanęło 10 innych intelektualistów
katolickich, od
listu odcięli się słowami biskupa Pieronka Episkopat i senat Uniwersytetu,
kilkunastu
kolejnych profesorów skierowało do biskupa Essen pismo dziękczynne. Z kolei
autorów
listu protestacyjnego poparła "Solidarność" warszawskiego Ursusa, w imieniu
której
podziękowano "katolickim sygnatariuszom" listu do biskupa Essen za
wystąpienie "w
obronie - nadużywanych przez środowiska masońskie i liberalne - naszych
chrześcijańskich pojęć i wartości".

                                   * * * * *

Ułamek procenta odszkodowań za znacjonalizowane po 1945 r. mienie
Szwajcarów w Polsce wypłacono pieniędzmi (16.000 franków szwaj.)
pochodzącymi z
tzw. kont martwej ręki w szwajcarskich bankach - przyznał minister Dariusz
Rosati. Na
kontach tych przed wojną zdeponowali swe oszczędności polscy Żydzi.
Pozostałe pieniądze (460.000 franków) zostały zwrócone Polsce w 1975 r.
Jednak mimo wielokrotnych nalegań Polska nie otrzymała od Szwajcarów
informacji o właścicielach tych pieniędzy, co uniemożliwiło ich zwrot lub
przekazanie spadkobiercom.

                                   * * * * *

55 lat temu w Chełmnie nad Narem hitlerowcy uruchomili pierwszy obóz
zagłady
dla ludności żydowskiej, zamieszkującej tereny włączone do III Rzeszy. Obóz
został
wysadzony w powietrze 7.04.1943

                                   * * * * *

40 lat temu podczas łódzkiego zjazdu krajowych działaczy harcerskich,
reaktywowano
Związek Harcerstwa Polskiego.

                                   * * * * *

5 lat temu zakończyła swą działalność 16-osobowa Rada Narodowa RP na
uchodźctwie, utworzona w 1939 r. pod przewodnictwem Ignacego J.
Padarewskiego.

                                   * * * * *

Sentencję dnia dedykujemy dziś wszystkim Mariom:

Niejeden spowiednik wymyśla nowe grzechy, aby mieć klientelę

                               Wiesław Brudziński

                                   * * * * *

Mamy właśnie 343 dzień roku, do końca którego pozostały już tylko 23 dni.

----------------------------------------------------------------------------
--------------------------
Copyright Š 1995, 1996 by   Polska OnLine    Wszystkie prawa zastrzeżone
Przedruki dopuszczalne pod warunkiem powołania się na źródło

 
  "BIBLIOTEKA ZAGŁĘBIAKA"
Bardzo dobry pomysł. Niestety, pomimo tego, że zestawienie zżera dużo czasu, można tylko ogólne impresje w paru kierunkach - no i może wyjść trochę jednostronnie. Tak ktoś mógłby odbierać. Jest to jednak konsekwencja m.in. konieczności pośpiechu, więc stąd są możliwości wskazania jedynie głównych kierunków; w takim zaś wypadku to może powstać trochę zadziwienia. Tymczasem - to właśnie taka wycinkowość, jaką zaprezentuję - jest wynikiem mojego z kolei, wcześniejszego, zadziwienia zaprezentowanym zestawem. Nie, że całkowicie bym dezawuował pozycje typowej komunistycznej propagandy, która okradała tak naprawdę nawet Czerwone Zagłębie z najżywotniejszych treści i zakłamywała prawdę. Niemniej - taki zestaw "Lektur Zagłębiaka", promujący ten kierunek, dodający do tego w dużej mierze epigonów dawnej linii propagandowej - w znacznym stopniu może być źródłem zadziwienia. Owszem, przy zastosowaniu szerokiego spectrum - jak najbardziej mogą się pomieścić i pozycje komunistycznej propagandy. Bez niego jednak - to, jak wspomniałem, zadziwiają i powodują, że nawet te obiektywne prace ostatniego czasu tu podane, jakby tracą wiarygodność zestawienia rzeczywiście zagłębiowskiego. Tym bardziej, że jednocześnie - ominięte są pozycje, które dla Lektur Zagłębiaka są jak najbardziej obowiązkowe, nawet jeżeli trudno dostępne. Bez nich jednak - taka bibliografia jest niemal obrazą. Przypomnę trochę tych lektur, jak i wskażę parę innych kierunków, chyba niesłusznie zapomnianych.

I Przede wszystkim - LITERATURA OPISUJĄCA NAJDALSZĄ HISTORIĘ TYCH ZIEM
94. Np. Baliński Michał, Lipiński Tymoteusz, Starożytna Polska pod względem historycznym, jeograficznym i statystycznym opisana,, tom II, Warszawa 1844jak również jeszcze wcześniejsze pozycje w Polsce, sięgające także Księstwa Siewierskiego, terenów między Wartą a Myszkowem, Okolic Jaworzna, Olkusza - czyli w biegu historii tych ziem, które stanowią zaczątek Zagłębia Wielkiego, aczkolwiek różnie świadomość ta się przebija. W historii mamy tu tereny powiatu olkuskiego (do niego należały m.in. tereny Sosnowca), zawierciańskiego, siewierskiego, będzińskiego, zależnie od różnego okresu.
Z późniejszych natomiast dalej więc np.:
95. Np. (red.) F. Sulmierski, Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. I, wyd. 1880,
96. Gloger Zygmunt, Geografia historyczna ziem dawnej Polski,; Spółka Wydawnicza Polska, Kraków 1903, reprint Wiedza Powszechna, Warszawa 1991
97. (red.) F.Kiryk, Studia i materiały z dziejów księstwa siewierskiego, Muzeum Śląskie, Katowice 1994
98. Z. Noga, Słownik miejscowości księstwa siewierskiego , Wyd. Śląsk, Katowice 1994
99. M. Leś-Rudnicka, Historia miasta (Stulecie nadania praw miasta Jaworzna),, Jaworzno 2001
100. (Red.) P. Sarna, Pamięć i źródła. O Janie Pierzchale , Jaworzno, Muzeum, 2004.
101. Zinkow Julian, Informator turystyczny powiatu chrzanowskiego i miasta Jaworzna,, Kraków 1974.
102. Jarosław Swajdo, Między Wisłą a Pilicą. Dzieje podziałów administracyjnych w regionie kielecko-radomskim do 1975 roku,, Kielce 2005
103. Teresa Koba-Ryszewska, Przeszłość administracyjna ziem województwa kieleckiego, (w) Z dziejów ziemi kieleckiej (1918-1944),, Warszawa 1970
104. Cz. Kempiński, Kartki z dziejów Jaworzna,, Jaworzno 1999
105. J. Abramski, Historia powiatu zawierciańskiego,, Trybuna Ziemi Zawierciańskiej, 1999
106. J. i D. Kmiotkowie, Gmina Olkusko-Siewierska,, Raptularz Kulturalny, 1999, n. 2
107. J. Krajniewski, Związki regionu Olkusza z Zagłębiem Dąbrowskim i Górnym Śląskiem,, Raptularz Kulturalny 1999

SZCZEGÓLNE MIEJSCE MAJĄ PUBLIKACJE MARIANA KANTORA-MIRSKIEGO, byłoby skandalem je zaniedbać (nota bene, przy okazji wczorajszego opracowania "utraconego" w Wikipedii zobaczyłem kilka błędów kolejnych przy prezentacjach Zagłębia w różnych hasłach odrębnych od Zagłębie Dąbrowskie, jak również, w samym haśle o Kantorze Mirskim. Hasło było napisane, jakby głównym powodem zapamiętania w historii było jego włączenie w powstania śląskie i w oświatę na śląsku. Poprawiłem - ale zobaczymy jak długo. Skandalem jednak byłoby, gdyby w Zagłębiu go zapomniano.
108. M. Kantor-Mirski, Z przeszłości Zagłębia Dąbrowskiego i okolicy,, 1931-32
109. M. Kantor-Mirski, Ziemia Zawierciańska,, 1932-1935
110. M. Kantor-Mirski, Ziemia Olkuska w przeszłości,, 1936
111. M. Kantor-Mirski, Lud Zagłębia Dąbrowskiego,
112. M. Kantor-Mirski, Czeladź,, Sosnowiec 1992,
113. M. Kantor-Mirski, Sławetny cech szewski królewskiego i wolnego miasta Będzina w w. XVI-XVIII,,
114. M. Kantor-Mirski, Królewskie Miasto Będzin,, Będzin 1996
115. M. Kantor -Mirski, Niedokończona legenda Jury... Espres Zagłębia, 1999, n. 2

wiele pozycji odnoszących się do HISTORII np JAKIŚ DZIAŁÓW CYWILIZACYJNYCH (Legiony, harcerstwo, Związek Orła Białego, partyzantka, ale i wcześniej KULTURA I CYWILIZACJA SZEROKO ROZUMIANA, JAK PONADTO KOŚCIÓŁ, bo przez wieki w całej kulturze europejskiej był podstawą cywilizacji, KORPORACJE I STOWARZYSZENIA, jak np. towarzystwa inżynierów, elektryków, historia górnictwa, Kościół przede wszystkim, , towarzystwo lekarskie, kupieckie itd. Szczególną uwagę należy zwrócić tu więc na pozycje zachowane z okresu przed II wojną światową. Tu także szczególnie mieścić się będą OPRACOWANIA HISTORII RÓŻNYCH MIAST, MIEJSCOWOŚCI. Ileż tu więc do jednego "worka" wrzuconych działów. Także więc przykładowo wymieniam. Dalej - BIOGRAFIE LUDZI SZCZEGÓLNIE ZNACZĄCYCH DLA ZAGŁĘBIA.

116.Adam Leszczyński, Anatomia protestu. Strajki robotnicze w Olsztynie, Sosnowcu I Żyrardowie, sierpień-listopad 1981, Warszawa 2006.
117. Bolesław Ciepiela, Historia Psar - od zarania po współczesność,
118. F. Kiryk, Dzieje Sławkowa, Kraków 2000,
119. J. Zawistowski, Jaworzno. Zarys dziejów w latach 1939-1990,
120. R. Serrou, Lustiger. Kardynał, żyd i syn imigranta, Kraków 2002
121. Miesięcznik Nauczycielski. Organ Będzińskiego Oddziału Powiatowego Związku Polskiego Nauczycielstwa Szkół Powszechnych, Sosnowiec 1929
122. Biuletyn Informacyjny Izby Przemysłowo-Handlowej w Sosnowcu, Sosnowiec l. 1930-1939.
123. Oblicza prasy Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego T.2, pod red. Dariusza Rotta i Michała Kaczmarczyka, Katowice - Sosnowiec 2005, s. 99.
124. Inspektorat Armii Krajowej Sosnowiec, Katowice 2001
125. J. Zieliński, Chłopak z Sosnowca (o J. Kiepurze), 1987
126. J. Przemsza Zieliński, Jeden z tysiąca Zagłębiaków (o płk. St. Kalabińskim, ostatnim dowódcy śląsko-dąbrowskiej Obrony Narodowej), Sosnowiec 1999
127. R. Jaworski, Zb. Matuszczyk, 100 lat pod wezwaniem sw. Floriana (o straży pożarnej w Sławkowie), wyd. Dikappa
128. M. Miciński, Huta Bankowa, wyd. Dikappa
129. Książka adresowo-reklamowa i telefoniczna Zagłębia Śląsko-Dąbrowskiego dla przemysłu i handlu na rok 1924
130. Chrześcijański Informator Zagłębia Dąbrowskiego na rok 1938, Sosnowiec 1937
131. F. A. Rogalewicz (red), Zbiór ustaw, instrukcji i przepisów, dotyczących przemysłu górniczego w b. zaborze rosyjskm , Dąbrowa Górnicza,
132. Wł. Sedlak, W pogoni za nieznanym, (autobiografia), 1996
133. M. Wnuk: Urodzony w Sosnowcu, oryginalny myśliciel, badacz, pisarz i ksiądz: Włodzimierz Sedlak (1911-1993), (Red.) J. Zieliński, K. Zieliński, A. Zieliński. Ekspres Zagłębiowski - Magazyn Zagłębiowskiej Małej Ojczyzny - Materiały pomocnicze do nauki o regionie 1997, 8, no. 2(83), s. 25-26.
134. Artur Rejdak, Związek Orła Białego w Czeladzi, 2000 Czeladź
135. Drewniana architektura w Zagłębiu Dąbrowskim, Górnośląski Park Etnograficzny, 2006 Chorzów
[b]136. Tomasz Kostro, Na początku był cynk, 2004 Sosnowiec
137. Kronika czeladzkiego harcerstwa 1913-2005, tom I 1913-1956, Czeladź 2006
138. Wł. Wójcik, Wspomnienia "Harcerza Orlego" z Zagłębia, Wiadomości Zagłębia, 2007, nr 18 i 19.
139. Czesław Ryszka, Matka Kościołów (o katedrze sosnowieckiej)
140. Czesław Ryszka, Klejnot Czeladzi (o świątyni czeladzkiej), Bytom 1997
141. Waldemar Baliński, Kardynał J.M.Lustiger-będzińskie rodowody, Lubliniec 2000.
142. St. Kołodziejski, Średniowieczne rezydencje obronne możnowładztwa na terenie województwa krakowskiego, Regionalny Ośrodek Studiów i Ochrony Środowiska Kulturowego w Krakowie, Kraków 1994
143. autor niezn. Matka Kościołów diecezji sosnowieckiej (album o katedrze), Sosnowiec, 2000,
144. (zbior) Kaplice i krzyże przydrożne w diecezji sosnowieckiej,
145. E. Chmielewska, Sztuka sakralna diecezji sosnowieckiej, Sosnowiec 2002
146. J. Grabiec, Dzieje porozbiorowe Narodu Polskiego,
147. L. Sawicki, Zarys ogólnej geografji ziem polskich : wykłady, wygłoszone na Kursie Nauczycielskim w Cieszynie w 1919, Część 1
148. Kopeć Janusz Józef, 800-lecie Kościoła Parafialnego pod wezwaniem Św. Mikołaja Biskupa Wyznawcy w Kromołowie,
149. s. Generosa Schoennet, Zawsze wierna miłości (biografia sł. B. s. M.Teresy Kierocińskiej), Kraków 1987
150. B. Ciepiela, Wykopaliska archeologiczne i cmentarze Grodźca, Grodziec-Gródków-Sosnowiec 2000.
151. St. Czekalski, Sosnowiec - przewodnik po mieście, 2000
152. Precz! - niech żyje!; pokłosie wystawy o obchodach Millenium w Sosnowcu, Sosnowiec 2007
153. Sosnowieckie Studia Teologiczne, t. I i II materiały o historii powstania diecezji.
154. Joseph Ledit SJ, Archbishop John Baptist Cieplak, Montreal, Palm, 1963.
155. Jan Lechoń, wiersz o abp. Janie Cieplaku
156. F. Domański, Sługa Boży ks. Jan Cieplak arcybiskup wileński, 1953
157. Ks. G. Augustynik, Miłość Boga i Ojczyzny okazana w czynach czyli żywot świętobliwej Polki Panny Wandy Justyny Nepomuceny Malczewskiej, jej objawienia i przepowiednie dotyczące kościoła i Polski, wyd IV w 1927, Arka Wrocław, 1998
158. A. Pawlikowski, Sługa Boża Wanda Malczewska, Wrocław 1999
159. J.Marcińkowska, K.Sobczyńska, W.Byszewski, Folklor Zagłębia Dąbrowskiego, Warszawa 1982
160. Poznaj Swoją Małą Ojczyznę Zagłębie Dąbrowskie i okolice - przewodnik Sosnowiec, Sosnowiec 1991 rok
161. E. Kocot, Lekarze Zagłębia Dąbrowskiego, Sosnowiec 1997
162. M.D. Czubalowie, Podania i opowieści z Zagłębia Dąbrowskiego..., Katowice 1984
163. D. Czubala, Regionalizm, folklor, legendy. Z tradycji ludowych miasta Sosnowca, Sosnowiec 2002
164. J. Osiński, Całą gębą - czyli rzecz o cyganerii sosnowieckiej, Sosnowiec 2002
165. J.F. Lewandowski, Pola Negri w Sosnowcu, Katowice 2002
166. Księga zasłuzonych - dla Związku Nauczycielstwa Polskiego i Oświaty w Sosnowcu, Sosnowiec 2005
167. wyd. Galleos, Zagłębie Dąbrowskie (przewodnik ), 2006
168. Zdzisław Kantor, Marian Kantor-Mirski (biografia), Cricoteca Kraków 2004
169. Antoni Rączaszek, Wojciech Wróbel, Pamiętnik powstańca 1863 Stowarzyszenie Miłośników Czeladzi, Czeladź
170. A. Dygocz, Ludowe pieśni górnicze w Zagłębiu Dąbrowskim. Studium folklorystyczne, (1975, przedmowa Julian Krzyżanowski; praca habilitacyjna)
171. St. Jędrzejek, Nad Brynicą i dwiema Przemszami,

na pewno warto zwrócić uwagę, że w czasach komunizmu, gdy była przekłamywana prawda o Zagłębiu, to... POZA ZASIĘGIEM CENZURY ZAGŁĘBIE MOGŁO SIĘ PREZENTOWAĆ W IZRAELU. Warto zwrócić uwagę na prężnie działające Stowarzyszenie Żydów Zaglembia (najczęstsza pisownia). Pamiętam, iż jeden z filmów szczególnie oddających klimat emigracji z Polski do Izraela, pokazuje losy rodziny emigrującej z Sosnowca, która tak jest związana z Zagłębiem, że nie może się "przeflancować". Polecam np. bibliografię http://www.shtetlinks.jew...bie/Zag001.html , do dzisiaj uzupełnianą, skąd parę pozycji potwierdzających powyższe zdanie, przenoszę i tutaj. W tej bibliografii znajdują się też typowe polskie pozycje.
172. Bedzin Chronicle. Tel Aviv, 1959
173. Cymbler, Jeffrey K., The Cemetery of the Jewish Communities of Bedzin and Czeladz Poland. The World Zagłembie Organization (Tel Aviv 2007)
174. Falniowksa-Gradowska, Alicja and Irena Rychlikowa, "Powiat Krakowski, Proszowicki i Ksiaski" in Lustracja Wojewodstwa Krakowskiego 1789. Krakow: Polska Akademia Nauk, Materialy Komisji Nauk Historyczynych Nr. 4, 1962 pp. 1-63.
175. Gelbart, N., Sefer kehilat yehudei Dabrowa Gornicza ve-hurbana [Memorial Book of Dabrowa Gornicza]. Tel Aviv: Former Residents of Dabrowa Gornicza, 1971
176. Rapaport, J., Pinkas Zaglebie; Memorial Book. Tel Aviv: Hamenorah, 1972
177. Geshuri, Meir Shimon, Sefer Sosnowiec ve-ha-seviva be-Zaglembie [Book of Sosnowiec and the Surrounding Region in Zaglembia]. Tel Aviv: Sosnowiec Societies in Israel and the United States, France and other countries, 1973-74

trzeba kończyć tę porcję, choć naprawdę to jest ledwo szczypta bibliografii, która może obejmować i TWÓRCZOŚĆ POŚWIĘCONĄ ZAGŁĘBIU, jak choćby poetycki hołd dla żony M. Barana, Sosnowiec jest jak kobieta, czy znany robotniczy wiersz Wł. Broniewskiego; tu dodać by można i twórczość Żeromskiego czerpiącego z postaci zagłębiowskich lekarzy. Na pewno opisy przyrody Zagłębia, trasy wycieczek, choćby po Jurze, gdzie jest tzw. Szlak Szwajcarii Zagłębiowskiej. Dodać należy bibliografie osób pochodzących z Zagłębia, choć żyjących poza. I tyle jeszcze innych wątków, jak choćby OŚWIATA I WYCHOWANIE DLA ZAGŁĘBIA. Sądzę, że dzieło, jakie tu zainicjowano, jeżeli miałoby przekroczyć wymiar jakiegoś "ideologicznego rezerwuaru wygodnych nam pozycji", to powinno naprawdę być szeroko zakrojone, przemyślane i praca zorganizowana. Na miarę tworzenia Biblioteki Śląskiej. Póki co - dokończenie tej partii pozycji. Szczególnie warto też zwrócić uwagę na pozycje, które mogą być pomocą dla nauczycieli w lekcjach o regionie.

178. http://www.zso10.w.activ...._regionalna.htm
179. Test o Zagłębiu: http://www.gimnazjum1s.re...ty/testreg.html
180. http://ingner.wordpress.c...ziejow-do-dzis/
181. 173. http://www.ogniskowiec.zn...iezprojektu.htm
182. http://szkola.interklasa.pl/f043/indexp.html
proza
183. E. Kudelski, Sosnowiec jest takim miastem jak Londyn, Paryż, Wiedeń..., Sosnowiec 1938
poezja
184. W. Brzoska, Niebo nad Sosnowcem, 2001
185. Sł. Matusz, Zagłębie poetów, 2002
186. M. Baran, Sosnowiec jest jak kobieta
dalej historia
187. ks. Sergiusz Dziewiatowski, Cerkiew w Sosnowcu, Sosnowiec 2002
188. Z sercem i chlebem na dłoni.Życie i pisma wybrane Matki Teresy od św. Józefa (Janiny Kierocińskiej), Kraków 2005,
189. red. Moroz W. i Datko A, Męczennicy za wiarę 1939 – 1945 (wśród nich obecnie błogsławieni Ks. Gietyngier i Ks. Binkiewicz, pracujący w Zagłębiu), Warszawa 1996.
190. KOLAK Wacław, Świętosław Milczący i jego związki z klasztorem karmelitów w Krakowie na Piasku, Krakowski Rocznik Archiwalny, t. 6, 2000, s. 41-49 - o pochodzącym ze Sławkowa błogosławionym.
191. (red) J. Przemsza Zieliński, Najstarsze parafie zagłębiowskie diecezji sosnowieckiej, Ekspres Zagłębia, 1999 nr 4/5
192. (album) Millenium czy Tysiąclecie, IPN
193. Mariusz Trąba, Kościół nie da się zagrodzić łańcuchami (o obchodach Millenium w Sosnowcu), Sosnowiec 2007
194. Olszewski Daniel, Duszpasterstwo a przemiany społeczno-religijne w Zagłębiu Dąbrowskim w XIX w. Śląskie STudia Teologiczne 8 (1975) s. 131-153
195. I Synod Diecezji Sosnowieckiej. Prawo Partykularne Kościoła Sosnowieckiego, Sosnowiec 2005

Zakończę zaś - rarytasem, który może stać się nawet czyimś, jeżeli kotś ma kasę! Na pewno bardziej mogłoby to być wykorzystane, jeżeli kupi ktoś z Zagłębiem związany. Otóż - odkryłem, że antykwariat Słówko z Sosnowca ma oryginał w niezłym stanie na sprzedaż! Ale, cóż, 300 zł! Chodzi o:
196. Przewodnik po Zagłębiu Dąbrowskim, nakładem Komitetu Przewodnika po Zagłębiu Dąbrowskim, Sosnowiec 1939 rok.

no i przypomnę - to taki mały wkład, przecież to nawet chyyba nie procent literatury odnoszącej się do Zagłębia. Stworzenie naprawdę biblioteki dobre zorganizowanej, to byłby świetny projekt. Może - co do materialnych książek - uda się potem zrobić naciski, by na taką została np. sosnowiecka Biblioteka Miejska przemianowana. W każdym razie, póki co, choćby dobre zorganizowanie projektu cyfrowego, by zgodnie z kanonami bibliotekarstwa rozwijać, to byłaby ważna sprawa.
  Czy G.Grass może byĂŚ honorowym obywatelem Gdańska ?
Ale ś Ty uparty... (...)

Poczytaj sobie, a potem się wypowiadaj:

Ziemie Odzyskane – tereny przyznane Polsce w ramach ładu pojałta ąskiego przez zwycięskie mocarstwa II wojny światowej jako "rekompensatę" za utracone przez Polskę Kresy Wschodnie.

Nazwa Ziemie Odzyskane została stworzona i używana przez PRL, aby uzasadnia Ś polskie prawa do tych terenów, które dawniej były miejscem pa ąstwowo ści polskiej i słowia ąskiej, a zostały zgermanizowane w wyniku napływu osadników i kolonistów niemieckich w czasie średniowiecza. Innym stosowanym terminem była nazwa Ziemie Zachodnie i Północne.

Większo ś Ś tych ziem Polska utraciła ostatecznie w XIV w. po tzw. rozbiciu dzielnicowym: Pomorze Zachodnie w 1180, ziemię lubusk ą w 1250, Śl ąsk formalnie w 1348.

Obejmowały także historyczne tereny, które Rzeczpospolita straciła w wyniku rozbiorów, które nie znalazły się w granicach II Rzeczypospolitej: Warmię, Prusy Królewskie, powiat wałecki (utracone w 1772), Gda ąsk i Wschowę (1793), jak też południow ą czę ś Ś Prus Wschodnich, które nigdy nie były czę ści ą Polski, a jedynie lennem Korony w latach 1466-1657.

Ziemie te obejmowały Wolne Miasto Gda ąsk, południow ą czę ś Ś Prus Wschodnich, większ ą czę ś Ś Pomorza i Śl ąska oraz wschodni fragment Brandenburgii (ziemia lubuska). Główne miasta: Wrocław, Szczecin, Gda ąsk, Wałbrzych, Gorzów Wielkopolski, Olsztyn, Opole, Zielona Góra, Koszalin, Słupsk.

Przed II wojn ą światow ą zamieszkane w większo ści przez Niemców (oprócz wschodniej czę ści Opolszczyzny i paru gmin w okolicach Złotowa). Całkowita powierzchnia Ziem Odzyskanych to 103 788 km² zamieszkanych przez 8,8 mln ludzi (1939). Już po wybuchu wojny w 1939 roku władze II Rzeczypospolitej przewidywały po zwycięstwie nad Niemcami rewizję granic. Zamierzano przył ączy Ś do Polski rejon Opola, dokona Ś korekty granicy na Pomorzu, tak aby uzyska Ś bardziej obronn ą pozycję. Zamierzano przył ączy Ś również Gda ąsk oraz rejony Bytowa i Lęborka. Polska miała także dosta Ś Wschodnie Prusy wraz z Królewcem, ze względu na ich strategiczn ą pozycję, zagrażaj ąc ą jej bezpiecze ąstwu. Podobn ą propozycję wysun ął po I wojnie światowej John Halford Mackinder, który postulował też dokonania transferu niemieckiej i polskiej ludno ści między Polsk ą a Niemcami, co pozwoliłoby zachowa Ś jednolity skład etniczny tych ziem.

Na skutek działa ą wojennych w latach 1944-1945 większa czę ś Ś ludno ści niemieckiej opu ściła te tereny. Głównie wynikało to ze strachu przed zemst ą Armii Czerwonej za zbrodnie niemieckie dokonane na terenie Rosji. Podczas tej ogromnej ucieczki życie straciło ponad 100 tys. Niemców, jednak jest to bardzo niepewny szacunek. W chwili przejęcia przez władze Polski, pozostawało tam 4,5 mln ludzi, w tym 1 mln Polaków i Ukrai ąców wywiezionych na roboty, wię źniów obozów itd.

Na konferencji poczdamskiej uzgodniono ewakuację pozostałej ludno ści niemieckiej. Mocarstwa zgodziły się też na przebieg zachodniej granicy Polski, w kształcie proponowanym przez Stalina, jako kompensatę za tereny za tzw. lini ą Curzona przejęte przez ZSRR.

Istniała również propozycja zmian granicznych id ących o wiele bardziej daleko, tak by inne dawne słowia ąskie ziemie zostały odebrane pa ąstwu niemieckiemu, w tej kwestii postulowano przył ączenie do Czechosłowacji lub Polski także ziem zamieszkanych przez Sorbów ([1]).

Od listopada 1945 do stycznia 1949 istniało Ministerstwo Ziem Odzyskanych, któremu szefował Władysław Gomułka. Jego zadaniem była szeroko pojęta administracja Ziemiami Odzyskanymi oraz scalenie ich z reszt ą kraju. Powołanie odrębnego resortu wyodrębnionego na podstawie kryterium nie rzeczowego, a terytorialnego było również zabiegiem politycznym, maj ącym na celu wył ączenie dużej czę ści terytorium kraju spod władania Ministerstwa Administracji Publicznej, na którego czele stał Władysław Kiernik z PSL-u. Ministerstwo Ziem Odzyskanych koordynowało ponadto działalno ś Ś innych ministerstw na tych terenach, z wyj ątkiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych oraz Żeglugi i Handlu Zagranicznego. W latach 1946-1950 przy prezesie Rady Ministrów działała Komisja Ustalania Nazw Miejscowo ści i Obiektów Fizjokratycznych, która ustaliła nazewnictwo na tych terenach.

Pocz ątkowo na Ziemiach Odzyskanych wprowadzono podział na okręgi: Śl ąsk Opolski, Dolny Śl ąsk, Pomorze Zachodnie, Prusy Wschodnie (Mazury) oraz obwody, odpowiadaj ące dawnym powiatom niemieckim. St ąd wojewodowie i starostowie na tym terenie nazywani byli w pierwszym okresie okręgowymi i obwodowymi pełnomocnikami rz ądu. W tym czasie nie powstały jeszcze rady narodowe ze względu na mał ą liczbę ludno ści polskiej. Stopniowo zaczęto tworzy Ś województwa: w 1945 utworzono gda ąskie, a rok pó źniej olszty ąskie, szczeci ąskie i wrocławskie. Podział taki przetrwał do 1950, kiedy wydzielono województwa: koszali ąskie, opolskie i zielonogórskie. Dokonano wówczas także szeregu drobniejszych zmian w podziale administracyjnym i zniesiono ostatecznie odrębno ś Ś Ziem Odzyskanych w odniesieniu do reszty kraju.

Ziemie Odzyskane uznane zostały za polskie najpierw przez NRD w układzie zgorzeleckim 6 lipca 1950. RFN uznało zachodni ą granicę PRL dopiero w układzie Brandt/Cyrankiewicz z 7 grudnia 1970. W czasie zimnej wojny CDU sprzeciwiała się zaniechaniu roszcze ą do "Niemiec Wschodnich" i podkre ślała, że prawdziwego uznania granicy dokona Ś mog ą jedynie zjednoczone Niemcy.

Po upadku muru berli ąskiego doszło do porozumienia między Niemcami i władzami III Rzeczypospolitej. Podpisali je 14 listopada 1990 r. Krzysztof Skubiszewski oraz Hans-Dietrich Genscher. Ministrowie spraw zagranicznych Polski i Niemiec mogli to zrobi Ś dzięki pozytywnej decyzji kanclerza Helmuta Kohla, szefa CDU. Porozumienie spowodowało w latach 90. koniec niemieckich roszcze ą.
  Nowa Huta moje miejsce na ziemii, a jakie jest wasze?
Wrocław....Wiele hipotez łączy antyczną osadę Budorigum z Wrocławiem. Nie ma co do tego większych wątpliwości, iż w czasach antycznych w okolicach Wrocławia istniała miejscowość o nazwie Budorigum. Została ona odwzorowana na antycznej mapie Klaudiusza Ptolemeusza z lat 142- 147 naszej ery [1]. O tym, że miejscowość ta znajdowała się w sąsiedztwie Wrocławia, informuje Lexicon Universale [2] oraz wynika to z położenia wśród innych zidentyfikowanych miejscowości Śląska. Wiele źródeł wskazuje jednak na lokalizację Budorigum w pobliskim Brzegu.Według tradycji, gród został założony przez czeskiego księcia Wratysława (czes. Vratislav I) (panował 915-921). Nazwa miasta pochodzi być może od skróconej formy imienia założyciela, patrz Wrocisław, jednakże ekspansja na teren Śląska mógł przeprowadzić Bolesław I Okrutny dopiero po roku 935, dlatego kwestia nazwy miasta jest polem do dalszych interpretacji. W roku 985 na Ostrowie Tumskim powstał pierwszy gród wybudowany przez Mieszka I [1]. W tym też okresie miasto wraz z resztą Śląska przeszło we władanie rodu Piastów.

W 1000 roku na zjeździe gnieźnieńskim cesarz Otton III i Bolesław Chrobry ustanowili w mieście biskupstwo rzymskokatolickie podporządkowane arcybiskupstwu w Gnieźnie. Krótko po tym powstała w obrębie grodu pierwsza katedra romańska. Choć miasto istniało już wcześniej – datę tę traktuje się oficjalnie jako początek jego istnienia – w 2000 roku uroczyście obchodzono tysiąclecie Wrocławia. Z czasem ośrodek urbanistyczny przeniósł się na lewy brzeg Odry w okolice kościoła św. Andrzeja i Magdaleny, a potem około wieku XIII w okolice kościoła św. Elżbiety i dzisiejszego Starego Miasta.Miasto dzieliło dzieje Śląska będąc jego centrum gospodarczym i administracyjnym. Przy osłabieniu władzy Piastów przechodziło w ręce Przemyślidów. Stało się tak m.in. w 1038, gdy w wyniku trwającego od 4 lat antychrześcijańskiego powstania doszło do najazdu czeskiego księcia Brzetysława I, a biskup wrocławski zmuszony był opuścić gród i aż do restytucji biskupstwa w 1051 rezydował najprawdopodobniej w Smogorzewie koło Namysłowa. Z okresu tego pochodzą odkryte we Wrocławiu szczątki świątyni pogańskiej z lat 30. XI wieku.

W 1109 nieudane oblężenie przez króla niemieckiego Henryka V – opodal grodu na terenie dzisiejszej dzielnicy Psie Pole doszło do zwycięskiej dla Krzywoustego potyczki z armią niemiecką, zwanej bitwą na Psim Polu.

W 1138 po podziale kraju stało się siedzibą Władysława II Wygnańca. Po jego wygnaniu przez braci i powrocie, z pomocą cesarską, synów księcia – Bolesława Wysokiego i Mieszka Plątonogiego, stało się siedzibą pierwszego, który objął większość ojcowizny z tytułem księcia śląskiego.

Budowa zamku książęcego na lewym brzegu Odry naprzeciw Ostrowa Tumskiego (rejon dzisiejszego Uniwersytetu Wrocławskiego) i powstające wokół niego podgrodzia zapoczątkowały przeniesienie centrum miasta w to miejsce. Współcześnie uważa się, że pierwsza lokacja miasta nastąpiła jeszcze pod rządami Henryka Brodatego, przyjmuje się daty 1214 lub 1226. Ostrów stopniowo przechodził w posiadanie władz kościelnych. Ostatnim władcą rezydującym stale na Ostrowie był Henryk IV Probus.

W 1241 roku wobec najazdu mongolskiego miasto zostało opuszczone przez mieszczan i spalone. Po najeździe ponownie dokonano lokacji miasta na prawie niemieckim wytyczając nowe ulice i obecny Rynek. W 1261 miasto otrzymało radę miejską, a od 1299 do 1351 trwała budowa nowych murów miejskich.Rozwój stymulowały kolejne przywileje książęce. W 1272 Henryk IV Prawy nadał miastu prawo mili, a dwa lata później pierwszy w Polsce przywilej prawa składu. W 1290 na Probusie wygasła pierwotna linia piastowskich książąt wrocławskich, a w 1335 po śmierci Henryka VI Dobrego księstwo wrocławskie stało się częścią korony czeskiej na mocy wcześniejszej umowy zmarłego z Janem Luksemburskim.

Pierwsza wzmianka o istnieniu zegara na ratuszu datuje się na rok 1362. W 1387 miasto otrzymało swój pierwszy wodociąg. Rok 1416 to data zakończenia budowy gotyckiej katedry. Miasto przeżywa rozkwit handlu. W latach 1469-1490 wraz z całym Śląskiem należało do Węgier. Do roku 1474 Wrocław pozostawał członkiem Hanzy. W latach 1490-1515 prowadził wojnę handlową z Polską, głównie Krakowem.

O znaczeniu dochodów czerpanych z handlu świadczą dwa wydarzenia. W 1382 biskup wrocławski obłożył całe miasto klątwą, gdy mieszczanie próbowali uniemożliwić duchowieństwu łamanie miejskiego monopolu piwnego. Z kolei w 1418 doszło do powstania przeciwko nadużyciom rady miejskiej. Ratusz został zdobyty przez tłum rzemieślników, a wielu bogatych rajców zdekapitowano lub defenestrowano z wieży. Interwencja cesarska przywróciła stare porządki – w 1420 r. 27 przywódców rewolty stracono na Rynku. Pochowano ich pod drogą wiodącą z Rynku do kościoła św. Elżbiety - w intencji władz wierni udający się do kościoła mieli deptać po trupach wichrzycieli.

5 czerwca 1443 r. Wrocław nawiedziło trzęsienie ziemi o sile ocenianej na więcej niż 6 w skali Richtera z epicentrum na północ od miasta. Straty były znaczne.

W 1523 po kazaniach Jana Hessa, byłego współpracownika biskupa Jana Thurzona w farze Świętej Marii Magdaleny miasto przyjęło reformację.

W latach 1531-1555 pomiędzy dzisiejszym Biskupinem i Bartoszowicami a Opatowicami wykonano przekop Bartoszowicko-Szczytnicki, puszczając główny nurt Odry w kierunku Szczytnik, zmieniając przy tym nurt Starej Odry i skracając jej meandrujący bieg w obrębie najbliższych okolic ówczesnego miasta.

Okres wojen (XVIII wiek) [edytuj]

Kres złotego wieku stanowiła wojna trzydziestoletnia, która choć nie zniszczyła miasta bezpośrednio – Wrocław nie przyjął ani załóg cesarskich ani protestanckich – mocno uderzyła w jego okolice. Ponowny powolny rozkwit nastąpił dopiero po pokoju westfalskim. Cesarz Leopold I w 1702 nadał miastu kolegium jezuickie, którą to datę uznaje się za powstanie Uniwersytetu Wrocławskiego.

Wojny śląskie zaszkodziły miastu w ograniczonym stopniu. Jednak przejęcie Śląska przez Prusy Fryderyka II oznaczało utratę wszystkich dotychczasowych przywilejów. Na pociechę Wrocław otrzymał tytuł miasta królewskiego, stając się trzecią obok Berlina i Królewca rezydencją monarchy (Königliche und Residenziale Hauptstadt Breslau, Królewskie i Rezydencjalne Stołeczne Miasto Wrocław). Ludność zwolniono z uciążliwej służby wojskowej.

Ponowny rozkwit (XIX wiek) [edytuj]

W latach 1807-1838 na rozkaz wojsk napoleońskich doszło do wyburzenia fortyfikacji miejskich, co dało miastu możliwość szybkiego rozwoju urbanistycznego. Przyczyniło się do niego także przywrócenie w 1808 samorządności i autonomicznych władz miejskich. Wiek XIX to szybki rozkwit miasta i postępujący rozwój przemysłu. W 1840 uruchomiono pierwszą linię omnibusową a dwa lata później linię kolejową Wrocław – Oława, wkrótce przedłużoną aż na Górny Śląsk, gdzie łączyła się z koleją wiedeńsko-warszawską.

Świecki, pięciowydziałowy uniwersytet Universitas Litterarum Wratislaviensis powstał w 1811 po połączeniu starego kolegium jezuitów, Leopoldina z protestanckim uniwersytetem pruskim, Viadrina z Frankfurtu nad Odrą.W 1885 na 300 000 mieszkańców, 173 000 deklarowało protestantyzm, 109 000 katolicyzm, a 18 000 judaizm. Rok 1903przyniósł w lipcu wielką powódź na Odrze, co zapoczątkowało roboty ziemne przy systemie kanałów. Miasto hucznie obchodziło stulecie pokonania Napoleona – w 1913 dokonano otwarcia modernistycznej Hali Stulecia (niem. Jahrhunderthalle, obecnie Hala Ludowa), gdzie odbywała się wystawa wszech-niemiecka i targi wrocławskie, oraz Mostu Cesarskiego (niem. Kaiserbrücke, obecnie Most Grunwaldzki). Lata 20. XX wieku to we Wrocławiu rozkwit architektury modernistycznej. Powstały wówczas m.in. domy handlowe Petersdorf autorstwa Ericha Mendelsohna (obecnie DT Kameleon) i Wertheim autorstwa H. Dernburga (obecnie DT Renoma). W 1937 miasto ponownie nawiedziła powódź odrzańska.

W 1929 roku podporządkowane od 1823 bezpośrednio papiestwu (od 1000 roku w archidiecezji gnieźnieńskiej) biskupstwo wrocławskie zyskało rangę arcybiskupią.

Po dojściu do władzy nazistów rozpoczęto kampanię deslawizacji Śląska, zmieniając dawne brzmiące z polska i słowiańska nazwy miejscowości. 10 maja 1933 na placu Wolności (wtedy Schloßplatz) odbyło się palenie książek. Wrocław utracił w 1938 swój nadany przez niemieckiego cesarza herb, zmieniony na bardziej niemiecki (vide: Herby Wrocławia). Na Tarnogaju powstał jeden z pierwszych w Niemczech obozów koncentracyjnych, szybko zlikwidowany.

Podczas nocy kryształowej z 9 na 10 listopada 1938 roku doszło do antyżydowskich zamieszek, splądrowano liczne sklepy i domy należące do Żydów. Spalono większość synagog, w tym największą Nową Synagogę.

II wojna światowa [edytuj]

W przeddzień napadu na Polskę w 1939 koncentrowały się tu oddziały Wehrmachtu i stąd wyruszyły na wschód.

W niedzielę 17 września w kościele św. Marcina po raz ostatni odprawiono mszę św. podczas której użyto języka polskiego (sama msza była wtedy oczywiście łacińska), m.in. śpiewano Boże, coś Polskę.

Jesienią 1939 do więzienia na Kleczkowskiej przywieziono kilkuset czeskich więźniów, zatrzymanych podczas masowych aresztowań. Później, w czasie trwania wojny, przez wrocławskie więzienia i areszty przewinęło się wiele osób, część z nich skazana została na śmierć na gilotynie. Łącznie w tym więzieniu zginęło 869 więźniów, w tym 363 Czechów i znaczna liczba Polaków.

25 lipca 1944 miasto zostało ogłoszone twierdzą (Festung Breslau). 19 stycznia 1945 na rozkaz gauleitera Śląska Karla Hankego dokonano przymusowej pieszej ewakuacji większości pozostającej jeszcze w mieście ludności cywilnej. Jak się ocenia, podczas ewakuacji z zimna i przemęczenia zginęło aż 90 tys. osób. Pozostali zapełnili ulice Drezna na krótko przed nalotami dywanowymi. Słynne bombardowania dywanowe RAF-u, które doprowadziły Drezno do zniszczenia w stopniu porównywalnym z Warszawą, spowodowane zostały naciskami Stalina na zachodnich aliantów, by utrudnić Niemcom obronę Wrocławia.Przez cztery miesiące, od 13 lutego do 6 maja 1945, Wrocław był oblegany przez wojska 1. frontu ukraińskiego, dowodzone przez marszałka Koniewa. Podczas ciężkich walk obie strony podpalały całe kwartały domów, a załoga twierdzy, siłami robotników przymusowych i cywili, wyburzyła połowę dzielnicy w okolicach dzisiejszego pl. Grunwaldzkiego, by zbudować lotnisko zapasowe. Od 15 lutego do 1 maja Luftwaffe utrzymywała most powietrzny z Rzeszą. Przez 76 dni wykonano niemal 2 tysiąceDowódca twierdzy, generał Niehoff, po negocjacjach z generałem Głuzdowskim podpisał kapitulację 6 maja 1945 roku. Jako jedno z ostatnich miast niemieckich, Wrocław padł cztery dni po zdobyciu Berlina, na dwa dni przed ogłoszeniem końca wojny w Europie. Warunkiem kapitulacji były gwarancje godnego traktowania udzielone przez Rosjan. Generał Głuzdowski gwarantował jeńcom opiekę medyczną, zachowanie własności osobistej oraz natychmiastową repatriację po zakończeniu wojny. Żadna z obietnic nie została spełniona. Większość jeńców trafiła do sowieckich gułagów, skąd wielu z nich (być może nawet połowa) nigdy nie wróciła.Po zakończeniu działań wojennych nowe władze położyły szczególny nacisk na usunięcie śladów niemieckości - pomników, napisów. Odbudowywane zabytki polszczono regotyzując je. Przyjeżdżali tu m.in. przesiedleńcy z Kresów, szczególnie z okolic Lwowa i Stanisławowa, nie brak było także przybyszów z Wileńszczyzny. Sporo ludności przyjechało z Wielkopolski. Przez pierwsze powojenne lata Wrocław, tak jak cały obszar tzw. Ziem Odzyskanych traktowany był przez wielu przyjezdnych i częściowo przez władze centralne jako źródło zaopatrzenia i szabru, czemu sprzyjała atmosfera tymczasowości i niepewności polskich osadników. W celach propagandowych od lipca do września 1948 w Hali Ludowej została zorganizowana Wystawa Ziem Odzyskanych. W czasie jej trwania odbył się w dniach 25-28 sierpnia Światowy Kongres Intelektualistów w Obronie Pokoju. Rozpoczęła się odbudowa miasta po ciężkich zniszczeniach wojennych.

W roku 1963 we Wrocławiu wybuchła epidemia ospy przywleczona z Indii przez agenta służb specjalnych PRL, płk. Bonifacego Jedynaka. Władze nałożyły znaczne ograniczenia na przemieszczanie się ludności.

W roku 1966 nastąpiła inauguracja najsłynniejszego wrocławskiego cyklicznego wydarzenia kulturalnego – Festiwalu Muzyki Oratoryjno-Kantatowej "Wratislavia Cantans".

W latach 1975 i 1976 miały miejsce pożary garnizonowego kościoła pw. św. Elżbiety umiejscowionego tuż przy wrocławskim rynku. Odbudowę – powoli ciągnącą się przez lata 80. – częściowo zakończono dopiero w roku 1997.

Rok 1980 przyniósł strajki we wrocławskich zakładach pracy, manifestacje uliczne. W zajezdni autobusowej przy ul. Grabiszyńskiej powstała wrocławska Solidarność. Po wprowadzeniu stanu wojennego w 1981 aktywnie mimo internowania i późniejszych aresztowań liderów (Władysława Frasyniuka, Józefa Piniora i innych) działało podziemie solidarnościowe – kolportowane były ulotki, nadawane krótkie nielegalne audycje radiowe. W tym czasie rozpoczęła tu działalność Pomarańczowa Alternatywa pod "dowództwem" Waldemara Fydrycha – "Majora", a także "Solidarność Walcząca" Kornela Morawieckiego.

W roku 1983 Wrocław odwiedził w czasie swojej drugiej pielgrzymki do Polski Jan Paweł II. Główne uroczystości odbyły się na Torze Wyścigów Konnych na Partynicach. W 1985 udostępniono do zwiedzania Panoramę Racławicką, sprowadzoną do miasta w 1946, następnie wywiezioną poza Wrocław – sam jej gmach wzniesiono już w latach 60. i 70.

W roku 1990 w wolnych wyborach samorządowych prezydentem miasta został Bogdan Zdrojewski. W tym też roku miasto wróciło do dawnego pięciopolowego herbu.

Wielki pożar Teatru Polskiego w styczniu 1994 roku przyniósł znaczne straty; teatr był odbudowywany i modernizowany przez ponad 2 lata.

Kongres Eucharystyczny na przełomie maja i czerwca 1997 roku był okazją do kolejnej wizyty papieża Jana Pawła II. Tym razem główne obchody kongresu odbyły się niemalże w centrum miasta – na placu między ulicami Powstańców Śląskich a Gwiaździstą.Lipiec roku 1997 przyniósł największą powódź w dziejach miasta. Zalanych zostało wiele dzielnic mieszkalnych i przemysłowych, wiele budynków uległo uszkodzeniu, w znacznym stopniu zniszczone zostały budowle hydrotechniczne. Część osiedli została całkowicie zalana, Zalesie i Zacisze, które znajdowały się pomiędzy kanałem powodziowym a starym korytem Odry, nie miały szans na uratowanie przed zalaniem, podobny los miał czekać osiedla Sępolno i Biskupin, tam jednak worki z piaskiem pokonały wodę. Wały powodziowe zdały egzamin również na osiedlach Karłowice, Różanka i Osobowice, których położenie wręcz skazywało na zalanie. Osiedla które miały mniej szczęścia to m.in. Kowale, Maślice, Strachocin, Księże Wielkie i Małe, Rakowice, Widawa i Pracze Odrzańskie – wszystkie one leżą na terenach, które za czasów niemieckich służyły za obszary zalewowe, tak więc wszystkie one zostały niemal całkowicie zalane. Najsłynniejszym zalanym osiedlem był Kozanów, budynki z wielkiej płyty dla ok. 25 000 mieszkańców. Woda na tym osiedlu osiągnęła poziom 10 metrów (4 piętro). Podobny los spotkał większość osiedli leżących przy Odrze, zalany został Kleczków, a także największe osiedle miasta Ołbin i Nadodrze gdzie woda dostała się, zalewają obszar zamieszkany przez ok. 60 tys. mieszkańców, tak samo było z resztą centrum. Ogólnie woda zalała obszary Wrocławia gdzie łącznie mieszkało ponad 200 tysięcy Wrocławian. Miasto na długi czas zostało pozbawione bieżącej wody, częściowo także prądu. Dzięki heroicznej postawie mieszkańców zostały ocalone najcenniejsze zabytki (ratusz, Ostrów Tumski z katedrą, dworzec) i uratowanych wiele cennych ruchomości i dokumentów. Niestety wiele zabytków, zwłaszcza piśmienniczych, ucierpiało w zalanych wodą magazynach bibliotek, archiwów miejskich i sądowych. Ucierpiały też niektóre szpitale, infrastruktura telekomunikacyjna, energetyczna i sanitarna, liczne przedsiębiorstwa i majątek wielu mieszkańców. Pojazdy komunikacji miejskiej – autobusy i tramwaje – uchroniono przed zniszczeniem przeprowadzając na niezagrożone ulice i torowiska, ale po powodzi bardzo wiele samochodów zaparkowanych na ulicach miasta nie nadawało się już do użytku.

Pozdrawiam
 
  Wielki Głód (HOŁODOMOR) na Ukrainie 1932-33
800-500 pne.

Pierwsze kolonie greckie na wybrzeżu Morza Czarnego.

600-250 pne.

Scytowie zamieszkują obszar między Donem a Dunajem.

200-600

Pierwsze wzmianki o Słowianach na terenie dzisiejszej Ukrainy.

ok. 825

Pojawia się nazwa „Rusowie”.

ok. 860

Władca Rusów Askold przechodzi na chrześcijaństwo.

882-945

Oleg (Helgu) i Igor (Ingvar) tworzą w Kijowie silny ośrodek władzy książęcej.

959

Księżna Olga prosi cesarza Ottona o przysłanie biskupa.

960-1070

Wojny z Pieczyngami, a później z Połowcami.

między 976-998

Założenie metropolii kijowskiej.

988

Oficjalny chrzest państwa ruskiego za Włodzimierza Światosławicza.

1015-1054

Panowanie księcia Jarosława Mądrego. Budowa Soboru Sofijskiego w Kijowie, wydanie pierwszego kodeksu prawnego – „Prawdy Jarosława”.

1054

Podział dzielnicowy po śmierci Jarosława. Postępuje słabość władzy centralnej.

1084-1130

Walki o tron halicki. W 1141 r. zwycięski Włodzimierz przenosi stolicę z Halicza do Przemyśla.

1153-1187

Panowanie Jarosława Ośmiomysła w Przemyślu. Po jego śmierci znów wybuchają walki o tron.

między 1185-1200

Mnisi z klasztoru wydubickiego w Kijowie dokonują redakcji Latopisu Kijowskiego. Powstaje arcydzieło literatury staroruskiej – „Słowo o pułku Igora”.

1200-1300

Pierwsze wzmianki o kozakach. Nazywa się tak ludzi parających się walką najemną i rozbójnictwem.

1205-1245

W Księstwie Halicko-Wołyńskim (Halicko-Włodzimierskim) kolejne walki o tron, w które angażują się Polska, Węgry i Litwa. Z ich pomocą zwycięża Daniel Halicki (na tronie we Włodzimierzu od 1229 r., w Haliczu od 1238 r.)

1237-1242

Najazdy mongolskie. Księstwa ruskie popadają w zależność od Złotej Ordy. Jedynie Danielowi Halickiemu udaje się zawrzeć sojusz z chanem bez płacenia corocznej daniny.

1254

Daniel Halicki – jako pierwszy i ostatni książę halicko-włodzimierski – otrzymuje od papieża Innocentego IV insygnia królewskie.

1288

Książę halicko-włodzimierski Lew Danyłowicz bierze udział w walkach o tron krakowski, przyczyniając się do zwycięstwa Władysława Łokietka, którego siostrę poślubił jego syn Jerzy. Natomiast w roku 1308 Jerzy Lwowicz jest jednym z kandydatów na tron w Budzie, który ostatecznie obejmuje Karol Robert Andegaweński.

1323

Śmierć ostatnich Romanowiczów w Księstwie Halicko-Wołyńskim. Pretensje do tronu wysuwają Polacy, Litwini i Węgrzy – jako że związki dynastyczne łączyły z Romanowiczami zarówno Piastów, jak i Giedyminowiczów i Arpadów.

1340-1370

Zdobycie ziemi kijowskiej, czernihowsko-siewierskiej, wołyńskiej i części ziemi podolskiej przez litewskich książąt Koriata-Michała i Olgierda. Ponad 90% ludności Wielkiego Księstwa to Rusini, ruski staje się językiem władzy.

1343-1382

Polskie wyprawy na Ruś, zapoczątkowane przez Kazimierza Wielkiego. Do Polski przyłączone zostają ziemie chełmska i bełska, a później halicka i część Podola. Kazimierz Wielki stara się u patriarchy Konstantynopola o utworzenie odrębnej metropolii w Haliczu.

od 1350

Rozpowszechnienie prawa magdeburskiego w ziemi halickiej.

1375

Metropolitą kijowskim zostaje Cyprian Bułgar. Jest on kandydatem Olgierda, ale w 1390 r. staje po stronie Moskwy, dokąd przenosi stolicę metropolitalną.

1385

Unia polsko-litewska w Krewie. Władysław Jagiełło zostaje królem Polski.

1392

Po bratobójczych walkach Witold zostaje wielkim księciem i podejmuje działania mające na celu unifikację ziem Wielkiego Księstwa i umocnienie władzy wielkoksiążęcej kosztem lokalnych książąt ruskich.

ok. 1430

Hadży Gerej, przy poparciu Litwy, uniezależnia się od Złotej Ordy i tworzy Chanat Krymski.

1434

Władysław Warneńczyk likwiduje odrębność ziem ruskich należących do królów polskich, tworząc województwo ruskie ze stolicą we Lwowie i podolskie ze stolicą w Kamieńcu. Rozpoczyna się akcja kolonizacyjna, napływają osadnicy z Polski, Niemiec, Czech, Węgier i Rumunii. Obcokrajowcy stopniowo się polonizują. Ludność rusińska staje się mniejszością w Przemyślu i Lwowie.

1439

Na soborze we Florencji metropolita kijowski Izydor podpisuje pierwszą unię z Rzymem, która jednak nie wchodzi w życie. Sam Izydor zostaje uwięziony w Moskwie.

1440

Zakończenie trwającej od 1432 r. wojny o tron wielkoksiążęcy między Zygmuntem Kiejstutowiczem (popieranym przez szlachtę polską i litewską) a Świdrygiełłą (popieranym przez panów ruskich). Wielkim księciem zostaje Kazimierz Jagiellończyk, a ruscy książęta zaczynają obejmować posady namiestników i wojewodów.

1458

Podział metropolii ruskiej na kijowską i moskiewską.

1474, 1482

W wyniku popsucia się stosunków między Wielkim Księstwem a Chanatem Krymskim, Tatarzy organizują wspólnie z Iwanem III wyprawy na Kijów oraz Ruś Halicką i Podole. Wielkie straty ludzkie i materialne.

1494

Kijów otrzymuje prawo magdeburskie, które powoli rozpowszechnia się na ruskich ziemiach Wielkiego Księstwa. Rozwój miast nie jest tak dynamiczny jak w ziemi halickiej i na Podolu, nie ma też miejsca masowy napływ kolonistów z zachodu.

1529

Wydanie I Statutu litewskiego – zbioru praw obowiązujących w Wielkim Księstwie Litewskim.

ok. 1530

Kozacy pojawiają się na służbie władz ruskich, które posługują się nimi w walce z Turcją i Krymem. Ok. 1550 książę Dymitr Wiśniowiecki buduje zamek na rzece Chortycy, który staje się pierwszą Siczą Zaporoską – kozacką stolicą.

1564

W Polsce pojawia się zakon jezuitów, który organizuje sieć kolegiów również na Rusi. Jezuici pracują też nad „nawróceniem” prawosławnych.

1566

II Statut litewski wprowadza w Wielkim Księstwie organy sądowe i samorządowe oraz podział na województwa – na ziemiach ruskich: kijowskie, wołyńskie i bracławskie.

Od Unii Lubelskiej do pierwszego rozbioru Rzeczypospolitej

1 VII 1569

Na sejmie w Lublinie proklamowanie Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Ziemie ruskie zostają przyłączone do Korony, w zamian za co reszta Wielkiego Księstwa otrzymała autonomię. Posłowie ruscy nie sprzeciwiają się zjednoczeniu, gdyż zagwarantowano im swobodę wyznania, zachowano Statuty litewskie i urzędowy język ruski i postanowiono, że na urzędy mogą być powoływani tylko mieszkańcy danego województwa. Aby zachować miejsca w Senacie, ruscy książęta starają się przejąć jak najwięcej urzędów kasztelańskich i wojewódzkich. Postępuje koncentracja ziemi w rękach największych rodów, majątkami zarządzają często Rusini przybyli z ziemi halickiej.

1578

Książę Wasyl-Konstanty Ostrogski zakłada Akademię w Ostrogu – pierwszą szkołę tej rangi, która obok nauki łaciny i greki wprowadziła do programu język staro-cerkiewno-słowiański.

1581

W Ostrogu ukazuje się pierwsza drukowana Biblia w języku staro-cerkiewno-słowiańskim.

1589

Utworzenie Patriarchatu Moskiewskiego i Całej Rusi, mającego pretensje do zwierzchnictwa nad prawosławnymi w Rzeczypospolitej.

1590

Na synodzie prawosławnym w Brześciu część władyków występuje z propozycją zjednoczenia z Kościołem katolickim. Miałoby ono być remedium na postępujący upadek życia religijnego, tym bardziej, że Kościół katolicki poprawił sytuację wewnętrzną dzięki reformom Soboru Trydenckiego.

1595

Podpisanie w Rzymie unii między Kościołem katolickim i prawosławnym na terenach Rzeczypospolitej. W r. 1596 odbywa się sobór w Brześciu; osobno obradują zwolennicy unii z władyką włodzimiersko-brzeskim Hipacym Pociejem na czele oraz przeciwnicy (głównie niższe duchowieństwo), których popiera książę Konstanty Ostrogski. Obie strony nakładają na siebie nawzajem ekskomunikę, król Zygmunt III zatwierdza postanowienia soboru prounijnego.

1596

Pierwsze użycie armii przeciw Kozakom, sprowokowane rabunkami na Podolu i Wołyniu. Kozacy organizują również wypady na Krym i do Turcji. Hetman Nalewajko schwytany przez ekspedycję Żółkiewskiego zostaje publicznie poćwiartowany w Warszawie.

od 1601

Kozacy walczą po stronie polskiej z Moskwą, Szwecją i Turcją.

1603

W celu ostudzenia konfliktu w Kościele wschodnim, Ławra Peczerska w Kijowie zostaje wyłączona spod władzy metropolity unickiego, zaś Zygmunt III postanawia, że obecni władycy pozostaną na stanowiskach do śmierci, ale następni będą już wybierani przez duchowieństwo spośród Rusinów, jednak sama Unia nie zostanie formalnie skasowana (umowa ta nie zostanie dotrzymana). Do stronnictwa Ostrogskiego działającego wokół Ławry przystępuje hetman kozacki Petro Sahajdaczny ze swoim wojskiem.

1617

Unici powołują do życia zakon bazylianów, wzorowany na jezuitach. Bazylianie zakładają w późniejszych latach liczne szkoły, dorównujące poziomem jezuickim.

1620

Patriarcha jerozolimski Teofan potajemnie wyświęca władyków prawosławnych w miejsce unickich. Władykę kijowskiego chronią Kozacy.

1624-1637

Kolejne najazdy kozackie na Turcję wzmagają napięcie między Rzecząpospolitą a tą ostatnią, gdyż Turcja uważa, że Polska jest odpowiedzialna za poczynania swoich mieszkańców. W czasie polskich ekspedycji karnych część kozaków rejestrowych staje po stronie króla. Oddziały kozackie biorą udział w nowych walkach ze Szwecją i Moskwą.

1632

Władysław IV zatwierdza hierarchię prawosławną.

1632

Prawosławny metropolita kijowski Petro Mohyła inicjuje reformę kościelną i zakłada późniejszą Akademię Kijowsko-Mohylańską.

1648

Wybuch rewolucji kozackiej pod wodzą hetmana Bohdana Chmielnickiego. Bitwy pod Żółtymi Wodami i Korsuniem. Po stronie Kozaków angażuje się coraz więcej chłopów. Tatarzy stają to po jednej, to po drugiej stronie, pustosząc przy okazji Ruś.

1649

Gorąco witany przez hierarchię prawosławną Bohdan Chmielnicki wjeżdża do Kijowa, a prawosławny metropolita Sylwester Kossow błogosławi mu „na wojnę z Lachami”.

1654

Chmielnicki podpisuje ugodę z Moskwą w Perejasławiu, podporządkowując tym samym Ukrainę państwu moskiewskiemu. Wybucha wojna polsko-moskiewska, którą wykorzystuje Karol X Gustaw i wprowadza swoje wojska do Polski. Zaniepokojona sukcesami Szwecji Moskwa zaczyna się układać z Polakami za plecami Chmielnickiego.

1657

Śmierć Chmielnickiego, w państwie kozackim zaczyna się okres tzw. ruiny – wyniszczającej wojny domowej, która trwa do 1686 r.

1658

Hetman Iwan Wyhowski podpisuje ugodę z Rzecząpospolitą w Hadziaczu, przewidującą przekształcenie Rzeczypospolitej Obojga Narodów w federację 3 państw – Polski, Litwy i Rusi. Polski Sejm zmienia warunki na mniej korzystne dla Rusi. Wybucha wojna kozacko-moskiewska.

1659

Hetman Juraś Chmielnicki zostaje zmuszony przez Moskwę do podpisania w Perejasławiu zgody na ograniczenie autonomii ziem ukraińskich.

1663

Po ustąpieniu Jurasia Chmielnickiego następuje rozpad państwa kozackiego na część lewo- i prawobrzeżną. Kozacy wahają się między sojuszem z Moskwą a Turcją.

1678

Początek narzuconego przez Rosjan kontrowersyjnego hetmanatu Iwana Mazepy.

1691-1703

Kościół prawosławny w Polsce przyłącza się do unickiego, tym razem przy poparciu niższego duchowieństwa i wiernych.

1700

W Międzybożu na Podolu przychodzi na świat Izrael ben Eliezer (Baal Szem Tow), twórca chasydyzmu.

1705

Stanisław Leszczyński podpisuje wymierzony w Rosję pokój ze Szwecją.

1708

Po wrogiej reakcji społeczeństwa na wprowadzenie przez Moskwę wojsk na ziemie ukraińskie, Iwan Mazepa zaczyna pertraktować z Polską i Szwecją. Wynikiem rozmów jest tajna umowa powtarzająca postanowienia ugody w Hadziaczu, gwarantowana przez Szwecję. Kiedu umowa wychodzi na jaw, wojska moskiewskie niszczą kozacką stolicę – Baturyn, mordując kilka tysięcy mieszkańców; cerkiew nakłada na Mazepę klątwę.

1709

Klęska wojsk szwedzkich pod Połtawą pociąga za sobą klęskę Mazepy, którego intencje nie są rozumiane przez prosty lud, w którym dominują nastroje antypolskie i antyszwedzkie.

1710

Nowy hetman Filip Orlik kontynuuje współpracę ze Szwecją i wciąga do wojny Turcję i Chanat Krymski.

1713

Podpisanie pokoju adrianopolskiego między Rosją a Turcją; Turcji przypada Ukraina prawobrzeżna i Zaporoże, jednak zrzeka się ona tego protektoratu na rzecz Polski. Ostatecznie Rosji przypada Ukraina lewobrzeżna z Kijowem i Zaporoże, a Polsce – ziemia halicka, Wołyń, Podole i duża część ziemi kijowskiej ze stolicą w Żytomierzu. Orlik wyjeżdża na zachód Europy i poświęca się (nieudanym) zabiegom dyplomatycznym o poparcie dla idei niezależnego państwa kozackiego.

1722

Utworzenie Kolegium Małorosyjskiego – podporządkowanego carowi organu nadzorującego poczynania hetmana. Protestujący przeciwko rządom Kolegium członkowie starszyzny kozackiej trafiają do więzienia.

1734

Po śmierci hetmana Daniela Apostoła carat tworzy (oficjalnie tymczasowo, w rzeczywistości – na stałe) Zarząd Urzędu Hetmańskiego, który odtąd sprawuje rządy w rosyjskiej części Ukrainy.

1734-1735

Nasilone akcje oddziałów hajdamackich zarówno w Polsce, jak i w Rosji. Mimo wysiłków obu państw, ruchu tego nie udało się całkowicie zlikwidować.

1764

Ostateczne zniesienie hetmanatu przez Katarzynę II i powołanie do życia Drugiego Kolegium Małorosyjskiego, w czasie obrad którego Ukraińcy i Rosjanie mają siedzieć na przemian (do tej pory siedzieli na przeciw siebie) – „aby nie powstało między nimi błędne mniemanie, że są różnej narodowości”. Intensyfikacja akcji rusyfikacyjnej.

1765

Likwidacja autonomii Ukrainy Słobodzkiej i przekształcenie jej w gubernię słobodzko-ukraińską.

1768

Wybuch koliszczyzny – inspirowanego przez Rosję, skierowanego przeciwko Konfederacji Barskiej buntu chłopsko-kozackiego na Podolu. Ofiarą padają Żydzi, Polacy i Ukraińcy-unici. Ostatecznie hajdamacy zostają wybici przez wojska rosyjskie lub przekazani Polakom.

Od pierwszego rozbioru do wybuchu I wojny światowej

1772

Pierwszy rozbiór Polski. Austria zajmuje Galicję, Podole i część Wołynia, na nowo przyłączone ziemie napływają niemieccy koloniści.

1774

Maria Teresa tworzy w Wiedniu seminarium greckokatolickie (unickie).

1774-1775

W wyniku wygranych wojen z Turcją, Rosja zajmuje Krym i stepy czarnomorskie, zaś Austria – Bukowinę. Nad Morze Czarne zaczynają napływać liczni osadnicy – Rosjanie i Ukraińcy, a później również Mołdawianie, Serbowie, Bułgarzy, Grecy i Niemcy. Osadnictwu sprzyja fakt, że na nowych ziemiach nie obowiązuje pańszczyzna.

1781

Zniesienie w dawnym hetmanacie tradycyjnego podziału administracyjnego i utworzenie Generał-Gubernatorstwa Małorosyjskiego z 3 guberniami na wzór reszty Imperium.

1781

Edykt tolerancyjny cesarza Józefa II, zrównujący w prawach wszystkie wyznania chrześcijańskie, staje się kolejnym impulsem dla rozwoju kościoła greckokatolickiego w Galicji.

1784

W miejsce zlikwidowanej w 1773 r. akademii jezuickiej, we Lwowie powstaje Uniwersytet Lwowski.

1793

Drugi rozbiór Polski. Rosja zajmuje ziemię kijowską oraz tę część Wołynia i Podola, która nie przypadła Austrii.

1794-1795

Założenie Ługańska – centrum przemysłu ciężkiego i Odesy – wkrótce ważnego portu morskiego.

1795

Katarzyna II likwiduje w Rosji Unię Brzeską, przyłączając Kościół unicki do prawosławnego (dla unitów pozostawiono tylko jedną diecezję ze stolicą w odległym Połocku).

1795

Trzeci rozbiór Polski. Rosja zajmuje Polesie i Podlasie. Likwidacja greckokatolickiej hierarchii na dawnych ziemiach litewskich, ostaje się jedynie diecezja połocka. Władze carskie rozpoczynają naciski na ludność, aby przeszła na prawosławie.

1796-1801

Nowy car Paweł I częściowo przywraca autonomię Hetmańszczyzny.

1798

Ukazuje się „Eneida” Iwana Kotlarewśkiego, uważana za pierwszy utwór w odrodzonym ukraińskim języku literackim.

1805

Otwarcie uniwersytetu w Charkowie, który stanie się jednym z ośrodków ukraińskiego życia kulturalnego. W Krzemieńcu natomiast, dzięki wsparciu księcia Adama Czartoryskiego – kuratora wileńskiego okręgu szkolnego, zostaje otwarte Liceum.

1808

Przywrócenie przez Austrię greckokatolickiej Metropolii Halickiej ze stolicą we Lwowie.

1812

Pochód sprzymierzonych z Napoleonem wojsk Schwarzenberga przez ziemie ukraińskie, przy pewnym poparciu ze strony ukraińskiej szlachty.

1820-1850

Liczne powstania chłopskie na Ukrainie prawobrzeżnej.

1821-1825

Działalność ruchu dekabrystów na Ukrainie. Nie ma on jednak narodowego charakteru, a jedynie antycarski.

1830-1831

Powstanie listopadowe. Chłopi ukraińscy licznie wstępują do tworzonych przez Rosjan oddziałów kozackich, zachęceni mglistymi perspektywami przywrócenia autonomii ziem ukraińskich. Oddziały te zaraz po stłumieniu powstania zostają rozwiązane lub przeniesione na Kaukaz. Rozpoczynają się represje rosyjskie wobec polskiej szlachty.

1834

Likwidacja Uniwersytetu Wileńskiego i Liceum Krzemienieckiego i utworzenie na ich bazie Uniwersytetu Kijowskiego.

1839

Likwidacja kościoła greckokatolickiego w Rosji oprócz diecezji chełmskiej, zlikwidowanej w r. 1875.

1837

Markijan Szaszkewycz, Jakiw Holowaćkyj i Iwan Wahylewycz (zwani „ruską trójcą”) wydają w Budapeszcie zbiór poezji „Rusałka Dniestrowa”, w którym do literatury zostaje wprowadzony ukraiński język ludowy. Autorów spotykają represje ze strony władz austriackich, obawiających się wykorzystania kwestii ukraińskiej przez Rosję.

1840

Ukazuje się zbiór poezji Tarasa Szewczenki „Kobzar”, dzieło ważne dla kształtowania się ukraińskiego języka literackiego. Duża część ukraińskiej inteligencji woli jednak, aby ukraiński pozostał językiem warstw niższych i wrogo odnosi się do twórczości Szewczenki.

1845-1847

Przy uniwersytecie w Kijowie działa tajne ukraińskie Bractwo Cyryla i Metodego, rozbite przez policję po donosie jednego ze studentów.

1848

W wyniku Wiosny Ludów w Galicji powstaje polska Centralna Rada Narodowa i ukraińska Główna Rada Ruska z biskupem przemyskim Hryhorijem Jakymowyczem na czele. Obie rady tworzą gwardie ludowe. Główna Rada Ruska zgłasza postulat podziału Galicji na część polską i ukraińską. Na Uniwersytecie Lwowskim utworzona zostaje katedra języka i literatury ukraińskiej, której kierownikiem zostaje Jakiw Hołowaćkyj. Namiestnik cesarski hr. Franciszek Stadion znosi pańszczyznę, aby zdobyć poparcie chłopów dla władzy austriackiej i odwrócić ich uwagę od działalności obu ruchów narodowych.

1849-1859

Na stanowisku cesarskiego namiestnika w Królestwie Galicji i Lodomerii urzęduje hr. Agenor Gołuchowski, któremu udaje się doprowadzić do dominacji Polaków w życiu politycznym Królestwa.

1853-1855

Wojna krymska. Rosjanie wykorzystują oddziały kozackie w podobny sposób, jak w czasie powstania listopadowego.

1859

W Petersburgu powstaje pierwsza komórka Hromady – ukraińskiej organizacji kulturalno-oświatowej.

1861

Powstaje Hromada w Kijowie.

1861

Pierwsze wybory do Sejmu Galicyjskiego. Z powodu niekorzystnej dla Ukraińców ordynacji wyborczej (mieszczanie i chłopi mają mniejszość głosów), większość posłów to Polacy.

1863

We Lwowie powstaje piewsza zachodnioukraińska komórka Hromady.

1863

Carski minister spraw wewnętrznych Piotr Wałujew wydaje edykt, w którym stwierdza się, że „języka małoruskiego [ukraińskiego – red.] nie było, nie ma i być nie może” i zabrania się drukowania po ukraińsku wydawnictw szkolnych i religijnych. Wprawdzie można było drukować utwory literackie i stare dokumenty, ale tylko z użyciem rosyjskiej ortografii.

1865

Budowa pierwszej na ziemiach należących do Rosji linii kolejowej Bałta – Odesa.

1867

Kompromis austriacko-węgierski i przekształcenie się Austrii w Austro-Węgry. Galicja i Bukowina pozostają przy Cesarstwie Austrii, natomiast Zakarpacie przypada Królestwu Węgier. Austriacy dają gwarancję, że namiestnicy w Galicji będą zawsze powoływani spośród miejscowej arystokracji polskiej.

1868

Założenie (we Lwowie) towarzystwa Proswita, którego głównym celem było podnoszenie poziomu oświaty ukraińskiej, szczególnie na wsi.

1872

Powstanie pierwszych zakładów metalurgicznych w Juzowce (obecnym Doniecku). Udział produkcji przemysłowej ziem ukraińskich staje się proporcjonalny do liczby ludności, jednak produkcja ta jest całkowicie podporządkowana potrzebom Rosji. Do okręgów przemysłowych napływa ludność rosyjska.

1873

W wyniku wspólnej inicjatywy Ukraińców z Austrii i Rosji we Lwowie powstaje Towarzystwo Naukowe im. Tarasa Szewczenki.

1875

Car Aleksander II powołuje Komisję ds. Opracowania Sposobów Walki z Działalnością Ukrainofilską.

1876

Wychodzi Ukaz emski Aleksandra II, w którym podtrzymany został zakaz druku książek w języku ukraińskim oraz przywożenia ich z zagranicy.

1877

W Galicji odbywa się pierwszy proces przeciwko ukraińskim socjalistom z Iwanem Franką na czele.

1881

Carat znosi zakaz wystawiania sztuk po ukraińsku, ale tylko w odniesieniu do utworów o tematyce ludowej; nadal zakazane jest wystawianie sztuk o tematyce inteligenckiej i przekładów literatury obcej.

1890

Socjaliści zakładają we Lwowie pierwszą ukraińską partię polityczną – Rusko-Ukraińską Partię Radykalną.

1890

Kompromis polsko-ukraiński w Sejmie Galicyjskim, tzw. „nowa era”. Polacy zgadzają się m. in. na rozszerzenie państwowej oświaty w języku ukraińskim. Polityka „nowej ery” załamuje się jednak po kilku latach.

1897

W Kijowie powstaje Powszechna Ukraińska Organizacja Bezpartyjna. Wzmagają się żądania autonomii Ukrainy w ramach Cesarstwa Rosyjskiego.

1898

We Lwowie powstaje spółka „Siľśkyj Hospodar”, mająca wspierać rozwój gospodarczy galicyjskiej wsi.

1898-1900

Na wzór polskiego „Sokoła” i Drużyn Strzeleckich Ukraińcy tworzą towarzystwa sportowe „Sokil” i „Sicz”.

1900

Andrzej Szeptycki (Andrej Szeptyćkyj), ksiądz z mieszanej polsko-ukraińskiej rodziny, zostaje metropolitą halickim i doprowadza do włączenia się Kościoła Greckokatolickiego w działalność ukraińskiego ruchu narodowego.

1902

Strajk chłopski w Galicji; w Galicji Wschodniej pojawiają się postulaty narodowe.

1905

„Czerwona niedziela” w Petersburgu, bunt na pancerniku „Potiomkin” w Odesie. Strajk powszechny w Rosji.

1905

Skasowanie Ukazu emskiego. W Rosji rozwija się sieć Proswity, powstają ośrodki studiów ukraińskich na uniwersytetach.

1906

W Rosji obraduje pierwsza Duma Państwowa. Ukraińskie Koło Parlamentarne, żądające autonomii, ma 45 ze 102 mandatów z Ukrainy.

1906

Rozpoczyna się tzw. reakcja Stołypinowska. Towarzystwo Proswita zostaje w Rosji zlikwidowane.

1907

Do Kijowa wraca ze Lwowa profesor historii Mychajło Hruszewśkyj i zakłada Ukraińskie Towarzystwo Naukowe.

1908

Zabójstwo namiestnika Galicji hr. Andrzeja Potockiego przez ukraińskiego studenta. Dwa lata później polscy studenci mordują ukraińskiego działacza narodowego, Adama Kockę.

1914

Drugi kompromis polsko-ukraiński w Galicji. Polacy zgadzają się na zarezerwowanie 1/3 miejsc w Sejmie dla Ukraińców i założenie ukraińskiego uniwersytetu we Lwowie.

1914

100-lecie urodzin Tarasa Szewczenki. Władze rosyjskie zabraniają uroczystych obchodów tej rocznicy.

I wojna światowa i lata międzywojenne

1914

Wybucha I wojna światowa. W jej trakcie Rosjanie dwukrotnie zajmują Galicję, Bukowinę i część Zakarpacia i dwukrotnie muszą się wycofać (w r. 1915 i 1917). Ciężkie walki toczą się w ukraińskich Karpatach. Rosja i Austria kilkakrotnie winią Ukraińców za swoje niepowodzenia: jako, że mieszkają oni w obu państwach, są dla nich oczywistymi kandydatami na zdrajców. Mimo to, we Lwowie tworzy się Ukraińska Rada Narodowa z Kostiem Łewyćkim na czele, wzywająca Ukraińców do walki o wyzwolenie narodowe po stronie Austro-Węgier. Natomiast w Moskwie Symon Petlura wzywa do walki po stronie Rosji. W obu częściach Ukrainy tworzą się oddziały Strzelców Siczowych.

1916

Państwa centralne ogłaszają powstanie Królestwa Polskiego, w którym Galicja miałaby być regionem autonomicznym.

1917

Rewolucja lutowa w Rosji i abdykacja cara Mikołaja II. W przemysłowych centrach południowo-wschodniej Ukrainy zaczynają działać rady ludowe. Natomiast na reszcie terytorium rządzi socjalistyczna Centralna Rada z Mychajłem Hruszewśkim na czele, lojalna wobec Rządu Tymczasowego.

VI 1917

Tzw. I Uniwersał Centralnej Rady – proklamacja autonomii Ukrainy. Rząd Tymczasowy uznaje władzę Centralnej Rady w guberniach: kijowskiej, wołyńskiej, podolskiej, połtawskiej i czernihowskiej.

XI 1917

Rewolucja październikowa i pierwsza, nieudana próba przewrotu bolszewickiego w Kijowie. III Uniwersał Centralnej Rady – powstanie Ukraińskiej Republiki Ludowej na obszarze guberni: charkowskiej, katerynosławskiej, chersońskiej i taurydzkiej.

XII 1917

W zajętym przez oddziały bolszewickie Charkowie tworzy się radziecki rząd ukraiński. Armia Czerwona rusza na Kijów i rozpoczyna jego oblężenie.

25 I 1918

IV Uniwersał Centralnej Rady – proklamowanie niepodległości Ukraińskiej Republiki Ludowej. Pierwszym prezydentem zostaje prof. Mychajło Hruszewśkyj.

II 1918

Centralnej Radzie udaje się doprowadzić do podpisania układu pokojowego z Austro-Węgrami i Niemcami (które to państwa liczyły na ukraińskie zboże) w Brześciu. Ukraina uzyskuje uznanie niepodległości i oddanie przez Austrię ziemi chełmskiej i Podlasia. Armia niemiecka ma pomóc w usunięciu bolszewików z Ukrainy, tym ostatnim jednak udaje się na kilka dni zdobyć Kijów i wymordować w tym czasie ok. 5 tysięcy osób.

IV 1918

Bunt przeciwko Centralnej Radzie, władzę przejmuje konserwatysta, pułkownik Pawło Skoropadśkyj (który przyjął tytuł hetmana) wspierany przez ziemian i bogatych chłopów oraz Niemców i Austriaków; przeciwko niemu występują socjaliści i biedniejsi chłopi.

VII 1918

W Moskwie odbywa się zjazd założycielski Komunistycznej Partii (bolszewików) Ukrainy.

X 1918

We Lwowie powstaje Ukraińska Rada Narodowa, która próbuje zyskać przychylność Austriaków.

30/31 X 1918

Powstańcy ukraińscy zajmują Lwów (teza o dobrowolnym przekazaniu im władzy w mieście przez Austriaków jest mocno dyskusyjna). 31 X 1918 proklamowana zostaje niepodległość Zachodnio-Ukraińskiej Republiki Ludowej, a następnego dnia wybuchają walki polsko-ukraińskie. Powstaje Ukraińska Armia Galicyjska.

XI 1918

Polacy zmuszają Ukraińców do wycofania się ze Lwowa, rząd ZURL przenosi się do Tarnopola.

XI 1918

Po klęsce państw centralnych Skoropadśkyj ogłasza zrzeczenie się niepodległości na rzecz przyszłej, niebolszewickiej Rosji. W Białej Cerkwi powstaje nowy ośrodek władzy – Dyrektoriat z narodowym demokratą Symonem Petlurą na czele. W grudniu, popierany przez Niemców, przejmuje on władzę w Kijowie. Swoje wojska na wschodnią Ukrainę wysyłają Francuzi, również popierający Petlurę.

XI 1918

Wojska rumuńskie zajmują Bukowinę, której nie oddadzą do II wojny światowej.

XII 1918

W Chwastowie (Fastowie) zostaje podpisany akt zjednoczenia URL i ZURL.

XII 1918

Rozpoczyna się nowa ofensywa bolszewicka.

I 1919

Przebywająca w Galicji francuska misja pokojowa proponuje podział Galicji z pozostawieniem Lwowa i Zagłębia Borysławsko-Drohobyckiego przy Polsce, jednak Ukraińcy odrzucają tę ofertę.

II 1919

Wobec naporu bolszewików, Dyrektoriat wyjeżdża z Kijowa do Winnicy, następnie do Równego, a potem do Kamieńca Podolskiego.

IV 1919

Wojska polskie zajmują prawie całą Galicję, a rumuńskie na krótko wkraczają na Pokucie. Francuzi wycofują swoje oddziały ze wschodniej Ukrainy.

IV 1919

Rozpoczynają się antybolszewickie powstania na wschodniej Ukrainie. Wspólna ofensywa wojsk Denikina, URL i Ukraińskiej Armii Galicyjskiej. Ponieważ jednak Denikin jest całkowicie przeciwny niepodległości Ukrainy, Dyrektoriat zaczyna szukać zbliżenia z Polską.

VII 1919

Wojska ukraińskie wycofują się z Galicji za Zbrucz.

XII 1919

Bolszewicy ponownie wkraczają do Kijowa.

II 1920

Denikin wycofuje się z Ukrainy.

IV 1920

W Warszawie zostaje podpisany układ Petlura-Piłsudski. Polska uznaje władzę Dyrektoriatu jedynie na Prawobrzeżu, a więc poza Galicją, Wołyniem i częścią Podola; w proteście do dymisji podaje się premier Izaak Mazepa. Wojska polskie przekraczają Zbrucz przy nieufnej postawie ludności ukraińskiej.

7 V 1920

Wojska polskie i ukraińskie zdobywają Kijów (na niewiele ponad miesiąc).

VIII 1920

Bitwa Warszawska. Po wygranej polska endecja zmusza Piłsudskiego do zatrzymania ofensywy i szybkiego rozpoczęcia rokowań pokojowych.

XI 1920

Petlura porozumiewa się z nowym przywódcą białych – baronem Piotrem Wranglem, który zgodził się na odłączenie Ukrainy od Rosji. Bolszewicy zadają jednak wojskom rosyjsko-ukraińskim klęskę i Petlura wycofuje się do Polski. Żołnierze Petlury zostają internowani.

1920

Pierwsza z polskich ustaw (druga została uchwalona w 1925 r.) nadająca kombatantom ziemię na Kresach Wschodnich – początek polskiej akcji kolonizacyjnej na Wołyniu. Zamknięcie ukraińskich katedr na Uniwersytecie Lwowskim (Ukraińcy tworzą tajny uniwersytet i politechnikę, działające do 1925 r.) i przekształcenie większości szkół ukraińskich w dwujęzyczne. Jednocześnie jednak w niektórych województwach południowowschodnich wprowadzono obowiązkową dla wszystkich uczniów naukę ukraińskiego.

1920

Konstytucja Czechosłowacji przyznaje autonomię Rusi Podkarpackiej – prowincji należącej wcześniej do Węgier, a otrzymanej w wyniku decyzji mocarstw zachodnich. W sferze rządów autonomia pozostaje na papierze, ale Praga zezwala na rozwój sieci szkół ukraińskich, finansuje Ukraiński Wolny Uniwersytet, Instytut Pedagogiczny im. Drahomanowa w Pradze i Ukraińską Akademię Gospodarczą w Poděbradach.

III 1921

W Rydze Polska podpisuje traktat pokojowy z radziecką Rosją i radziecką Ukrainą, uznając władzę bolszewików na wschodniej Ukrainie. Wizytując obóz internowania w Szczypiornie, Piłsudski wygłasza do ukraińskich oficerów słynne „Ja was przepraszam, panowie. Ja was bardzo przepraszam”.

III 1921

Lenin ogłasza NEP (Nową Ekonomiczną Politykę), zezwalając na wolny handel w ograniczonym zakresie. Na Ukrainie NEP wprowadzono jednak dopiero na jesieni, aby bez przeszkód rekwirować plony według starych reguł.

XI 1921

Wobec trwających na Ukrainie antybolszewickich powstań chłopskich, ukraiński rząd w Polsce uzyskuje zgodę Polaków na sformowanie nowych oddziałów z internowanych żołnierzy i wysyła je na Ukrainę. Akcja ta kończy się jednak ostateczną klęską.

1921-1923

Pierwszy głód na Ukrainie. Władze bolszewickie ukraińskie zboże wysyłają do Rosji, również dotkniętej klęską głodu, przez co rozmiary klęski na Ukrainie jeszcze się powiększają.

30 XII 1922

Powstanie ZSRR jako federacji czterech republik związkowych: Rosyjskiej Federacyjnej, Ukraińskiej, Białoruskiej i Zakaukaskiej Federacyjnej.

1923-1933

Epoka ukrainizacji (częściowo fikcyjnej) w radzieckiej Ukrainie: wprowadzenie języka ukraińskiego do urzędów, instytucji partyjnych, edukacji. Polityka ta ma częściowe poparcie miejscowych Rosjan, gdyż uniezależnia Ukraińską SRR od Moskwy. Na Ukrainę wraca z emigracji prof. Mychajło Hruszewśkyj.

1925-1926

We Lwowie powstają najważniejsze ukraińskie partie polityczne: Ukraińskie Zjednoczenie Narodowo-Demokratyczne (UNDO) i Ukraińska Partia Socjalistyczno-Radykalna. Rozwija się działalność towarzystw Proswita i Ridna Szkola oraz ukraińskiej spółdzielczości rolniczej. Powstaje też komunistyczna partia wiejska – Seľrob, zdelegalizowana w 1932 r.

1928

Ponowne otwarcie katedry języka ukraińskiego na Uniwersytecie Jana Kazimierza, władze nie dopuszczają jednak Ukraińców na stanowsko jej kierownika.

1929

Początek masowych aresztowań w Ukraińskiej SRR. Zaczyna się akcja rozkułaczania wsi, masowe wywózki Ukraińców i Polaków na Syberię i do Kazachstanu. Podobne deportacje trwają na Krymie, gdzie rdzenni Tatarzy zastępowani są ludnością rosyjską.

1929

W Galicji powstaje ukraińska partia nacjonalistyczna – OUN (Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów), pod przywództwem Jewhena Konowalcia, a później Stepana Bandery.

1930

Po zezwoleniu Stalina na występowanie z kołchozów, około 50% ukraińskich chłopów korzysta z tego prawa, jednak po kilku miesiącach zaczyna się rekolektywizacja.

1930

Masowe antyrządowe wystąpienia chłopskie w Galicji Wschodniej. Rząd używa do pacyfikacji policji i wojska, które przy okazji niszczą siedziby ukraińskich towarzystw kulturalnych i spółdzielni rolniczych.

1930

Przy pomocy finansowej Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego powstaje w Warszawie Ukraiński Instytut Naukowy, wydawca wielu ważnych publikacji.

1931-1934

OUN organizuje udane zamachy: na attaché konsulatu ZSRR we Lwowie (1933) oraz na zwolenników ukraińsko-polskiego porozumienia, wiceprezesa BBWR Tadeusza Hołówkę (1931) i ministra spraw wewnętrznych Bronisława Pierackiego (1934). Ta ostatnia akcja staje się pretekstem do utworzenia „obozu odosobnienia” w Berezie Kartuskiej.

1932

II sekretarzem KP(b)U zostaje przysłany z Moskwy Paweł Postyszew; zarzucając kierownictwu partyjnemu tolerowanie odchyleń nacjonalistycznych, przeprowadza on wielką czystkę w partii.

1932-1933

Po wysiedleniu najlepszych gospodarzy i rekwizycjach ziarna siewnego w 1931 r., na Ukrainie spada produkcja rolna i zaczyna się wielki głód. Całe plony są rekwirowane przez władzę, jako że zboże jest głównym towarem eksportowym ZSRR, za który uzyskuje się środki na modernizację kraju. Głód panuje również w miastach, których mieszkańcy są karmieni propagandą głoszącą, że przyczyną klęski jest kontrrewolucyjna postawa chłopów. W wyniku głodu ginie 4-5 mln ludzi (statystyk nie ma, gdyż oficjalnie głodu nie było). Ubytek siły roboczej jest tak znaczny, że władza musi wysłać do pracy na wsi mieszkańców miast i kolonistów z Rosji. Głód pozostawia również głębokie ślady w społecznej świadomości ukraińskiej wsi.

1933

Na znak protestu przeciwko represjom popełniają samobójstwo dwaj wysoko postawieni działacze KP(b)U – Mykoła Chwylowyj i Mykoła Skrypnyk.

1934

Polska wypowiada konwencję o ochronie mniejszości narodowych.

1934

Przeniesienie stolicy Ukraińskiej SRR z Charkowa do Kijowa.

1935-1938

Porozumienie UNDO z rządem polskim – rząd zaprzestaje represji antyukraińskich, a UNDO – głoszenia haseł antyrządowych.

1936-1938

Kolejne czystki w partii, po których na scenie pojawiają się m. in. Nikita Chruszczow (jako I sekretarz KP(b)U) i Leonid Breżniew (I sekretarz komitetu obwodowego w Dnieprodzierżyńsku).

X 1938

Po układzie w Monachium Praga przyznaje Zakarpaciu faktyczną autonomię, ale wkrótce – na mocy tzw. arbitrażu wiedeńskiego – oddaje północ i zachód Kraju Podkarpackiego Węgrom. Rząd autonomiczny z ks. Augustynem Woloszynem na czele przeprowadza się z Użhorodu do Chustu.

II 1939

Węgry zajmują resztę Zakarpacia.

II wojna światowa

IX 1939

Armia niemiecka i radziecka zajmują Polskę. Ustalenie granicy na linii Curzona – z ziem ukraińskich w skład Niemiec (Generalnej Gubernii) wchodzi ziemia chełmska, Podlasie i Łemkowszczyzna, resztę zajmują sowieci.

X 1939

Zmanipulowane i przeprowadzone w atmosferze rosnącego terroru wybory do Zgromadzenia Ludowego Ukrainy Zachodniej, które kieruje do Rady Najwyższej ZSRR prośbę (spełnioną 1 XI) o przyłączenie do Ukraińskiej SRR. Na zachodniej Ukrainie przeprowadzana jest pozorna ukrainizacja, przy czym miejscowych działaczy z czasów polskich nie dopuszczono oczywiście do głosu. Rozpoczynają się masowe deportacje urzędników, ziemiaństwa, inteligencji, działaczy społecznych (w większości polskich, ale również ukraińskich).

VI 1940

ZSRR zajmuje Bukowinę i Besarabię, włączając ich część do Ukraińskiej SRR.

VI 1940

W Krakowie powstaje Ukraiński Komitet Centralny, mający reprezentować Ukraińców wobec władz niemieckich.

VIII 1940

Rozłam w OUN na melnykowców (OUN-m) i banderowców (OUN-b).

VI 1941

Wybuch wojny niemiecko-radzieckiej. Armia Czerwona niszczy Ukrainę stosując taktykę spalonej ziemi. W Galicji Wschodniej Niemcy spotykają się ze stosunkowo największą sympatią, gdyż ludność dobrze wspomina czasy władzy austriackiej. Egzekucja 25 polskich profesorów we Lwowie.

IX 1941

Niemcy zajmują Kijów i przeprowadzają masowe mordy na ludności żydowskiej (ginie ponad 120 tys. osób). OUN-m tworzy w Kijowie Ukraińską Radę Narodową, odradza się życie kulturalne, ale już w listopadzie Niemcy zaczynają prowadzić podobną politykę, jak w Polsce: zamykają szkoły od IV klasy wzwyż, likwidują stowarzyszenia, rozstrzeliwują działaczy OUN, zaczynają się uliczne łapanki i egzekucje, wywózki na roboty.

1941

Powstanie dwóch ukraińskich batalionów w składzie Abwehry: „Nachtigall” (banderowski) i „Roland” (melnykowski). Kiedy okazuje się, że Niemcy nie mają poważnych zamiarów co do powstania państwa ukraińskiego, żołnierze odmawiają przedłużenia kontraktów, a w 1943 r. następuje aresztowanie dowódców przez Niemców.

II 1942

Metropolita halicki Andrzej Szeptycki kieruje do Hitlera list, w którym protestuje przeciwko zagładzie Żydów i wciąganiu do tego oddziałów ukraińskich.

VI 1942

Rząd radziecki tworzy Ukraiński Sztab Ruchu Partyzanckiego, z wyraźną nadreprezentacją Rosjan w oddziałach.

VII 1942

Cała Ukraina w rękach niemieckich. Galicja Wschodnia zostaje przyłączona do Generalnej Gubernii, Bukowinę, Besarabię i część ziem między Dniestrem a Bugiem Południowym Niemcy oddają Rumunii, a z reszty ziem (w tym południowej Białorusi) tworzą (VIII 1941) Komisariat Rzeszy „Ukraina” ze stolicą w Równem. W Generalnej Gubernii Niemcy próbują zwodzić Ukraińców obietnicami własnego marionetkowego państwa i pozwalają na działalność stowarzyszeń kulturalno-narodowych, natomiast w Komisariacie Rzeszy prowadzą otwarte prześladowania ludności ukraińskiej.

IX 1942

OUN-b tworzy swoje formacje zbrojne niezależne od Niemców. Na ich czele staje gen. Taras Czuprynka (Roman Szuchewycz), wcześniej dowódca batalionu „Nachtigall”.

XI 1942

Metropolita Szeptycki ogłasza słynny list do wiernych zatytułowany „Nie zabijaj”.

XI 1942

Taras Buľba-Boroweć tworzy pierwszy oddział UPA; OUN odnosi się do tej inicjatywy z rezerwą.

XI 1942

Początek walk polsko-ukraińskich – na Podlasiu. Stamtąd konflikt przenosi się na Wołyń, a następnie do Galicji. Wiele poszlak wskazuje na to, że przynajmniej rzeź Polaków na Wołyniu była akcją zaplanowaną.

II 1943

Kierownictwo OUN-b podejmuje decyzję o rozpoczęciu walki z Niemcami. W Galicji toczą się walki między oddziałami bulbowców, melnykowców, banderowców, partyzantów radzieckich i AK. Podejmowane próby porozumienia polsko-ukraińskiego kończą się porażką, gdyż żadna ze stron nie jest w stanie zrezygnować z Galicji Wschodniej.

IV 1943

Ukraiński Centralny Komitet tworzy w porozumieniu z Niemcami 14. Dywizję Grenadierów SS „Halyczyna” (Galicja).

XI 1943

Armia Czerwona pod dowództwem gen. Watutina wkracza do Kijowa.

XI 1943

Zorganizowana przez OUN-b konferencja zniewolonych narodów ZSRR.

I 1944

Armia Czerwona przekracza przedwojenną granicę RP. Rząd na uchodźstwie ogłasza deklarację o nienaruszalności przedwojennych granic, ale ZSRR wspierany przez PKWN stwierdza, że uznaje wyłącznie Linię Curzona.

V 1944

Państwowy Komitet Obrony ZSRR podejmuje decyzję o przesiedleniu wszystkich Tatarów Krymskich – uznanych za zdrajców – do Uzbeckiej SRR. Stalin rozważa też masowe przesiedlenie Ukraińców, rezygnuje jednak z tego szalonego pomysłu z powodu technicznej niewykonalności. Za to do jednostek frontowych Armii Czerwonej „za karę za zdradę” wciela się ogromną liczbę Ukraińców z ziem zajętych przez Niemców, w tym w wieku przed- i popoborowym.

VII 1944

Moskwa przerzuca siły partyzanckie na Ukrainę Zachodnią, jednak nie zdobywają one poparcia miejscowej ludności.

VII 1944

Armia Czerwona zdobywa Lwów, Stanisławów i Przemyśl. W zdobyciu Lwowa biorą udział oddziały AK, których członkowie zostają po zwycięstwie szybko aresztowani.

VIII 1944

Rozpoczyna się Powstanie Warszawskie. Ukraińskie oddziały z Galicji nie biorą – wbrew powszechnej opinii – udziału w jego pacyfikacji. Czyni to natomiast sformowana z dezerterów i jeńców radzieckich Rosyjska Armia Wyzwoleńcza generała Własowa, w której siłą rzeczy byli i Ukraińcy. Różne formacje ukraińskich nacjonalistów brały natomiast udział w likwidacji gett w Polsce i na Litwie.

X 1944

Armia Czerwona zdobywa Zakarpacie, komitety ludowe przegłosowują przyłączenie do Ukraińskiej SRR.

X 1944

Umowa między rządem ZSRR a PKWN o przesiedleniach – w sumie z Polski i Czechosłowacji przesiedlono 520 tys. Ukraińców, a w drugą stronę 1 mln Polaków i 140 tys. Żydów.

XI 1944

Powstanie – w ramach armii niemieckiej – Ukraińskiej Armii Narodowej pod dowództwem przedwojennego oficera WP Pawła Szandruka, późniejszego (1965) kawalera Virtuti Militari. Szandrukowi udaje się wymóc na Niemcach, by żołnierze nie składali przysięgi na wierność Rzeszy, a po kapitulacji – zapobiec wydaniu żołnierzy Związkowi Radzieckiemu i uzyskać zgodę na ich osiedlenie w Wielkiej Brytanii (zapewne dzięki wstawiennictwu dowódców polskich sił zbrojnych na Zachodzie, z których wielu bardzo go ceniło).

II 1945

Na konferencji w Jałcie, łamiąc przedwojenne umowy międzynarodowe, Churchill uznaje Linię Curzona za granicę polsko-radziecką.

Od zakończenia II wojny światowej do proklamacji niepodległości

VII 1945

Zebranie założycielskie Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej, na której czele staje Roman Szuchewycz. Podporządkowują się jej UPA i OUN-b.

VII 1945

Podpisanie umowy o przesiedleniach między ZSRR a Czechosłowacją.

X 1945

Ukraina państwem-założycielem ONZ – istniał wówczas jeszcze republikański MSZ. Dla Związku Radzieckiego było to wygodne, gdyż dysponował w ten sposób dodatkowym głosem.

1945-1947

Na terenach zajętych przez Związek Radziecki trwają wywózki osób powracających z niewoli lub robót w Niemczech (jako zdrajców i szpiegów).

1946-1948

Tzw. żdanowszczyzna – aresztowanie 10 tys. twórców i działaczy kulturalnych.

1946-1947

100 tys. ludzi umiera w wyniku kolejnej klęski głodu, spowodowanej zawyżonymi normami dostaw w warunkach suszy i zniszczeń wojennych. Ponieważ Chruszczow ośmiela się interweniować w tej sprawie u Stalina, zostaje odsunięty od władzy i zastąpiony Łazarem Kaganowiczem, który już w latach 30. kierował wywózką ukraińskich plonów do Rosji.

III 1946

Pod naciskiem NKWD odbywa się tzw. Sobór Lwowski, który decyduje o samolikwidacji Kościoła Greckokatolickiego i „dobrowolnym zjednoczeniu” z Rosyjską Cerkwią Prawosławną. Metropolita Josyp Slipyj i inni biskupi zostają deportowani na Syberię, a biskup mukaczewski Teodor Romża – zabity. Kościół Greckokatolicki zostaje zlikwidowany również w Polsce.

1946

Na Ukrainie Zachodniej zaczyna się industrializacja, jednak Zachód jest zawsze upośledzony przy podziale środków budżetowych. Władze radzieckie zamiast pozyskiwać robotników z przeludnionej galicyjskiej wsi, sprowadzają Rosjan i Ukraińców ze Wschodu, przez co konserwuje się niekorzystna sytuacja demograficzna na wsi, a osłabieniu ulega ukraiński charakter miast.

1946

UPA schodzi do podziemia, kontynuując walki na pograniczu radziecko-polsko-czechosłowackim. Zawartych zostaje kilka lokalnych porozumień z WiN.

1946

Żołnierze UPA są inicjatorami wielu buntów w obozach GUŁagu.

1947

W zasadzce UPA ginie (być może przypadkowo) gen. Karol Świerczewski. Władzom komunistycznym wydarzenie to służy jako doskonały pretekst do rozpoczęcia w marcu 1947 akcji „Wisła”. Ok. 150 000 Ukraińców zostaje przesiedlonych na Ziemie Odzyskane, przy czym władze dbają o to, by nie tworzyć najmniejszych nawet skupisk ludności ukraińskiej. Działa obóz pracy (właściwie koncentracyjny) w Jaworznie.

V 1947

Układ polsko-radziecko-czechosłowacki o współpracy w zwalczaniu UPA.

III 1950

W potyczce z wojskami NKWD ginie dowódca UPA Roman Szuchewycz.

1953

Śmierć Stalina. Odwołanie Leonida Breżniewa z funkcji I sekretarza KC KPU, pod zarzutem m. in. rusyfikacji szkolnictwa. Nowym I sekretarzem zostaje Ołeksij Kyryczenko. Ukraińscy towarzysze popierają Chruszczowa na stanowisko I sekretarza KC KPZR, za co później im się odwdzięcza – z korzyścią dla Ukrainy. Rząd republikański uzyskuje m. in. większą kontrolę nad lokalną gospodarką.

1954

Z okazji 300. rocznicy „zjednoczenia Ukrainy z Rosją” (umowy perejasławskiej) Prezydium Rady Najwyższej ZSRR przekazuje obwód krymski Ukraińskiej SRR.

1958

Powstaje konspiracyjny Ukraiński Związek Robotniczo-Chłopski, domagający się wystąpienia Ukrainy z ZSRR. Przywódcy zostają skazani na wiele lat łagrów.

1959

W Monachium wywiad radziecki likwiduje Stepana Banderę.

1960-1970

Początek działalności publicznej tzw. szestydesiatnyków – ukraińskich działaczy kulturalnych i społecznych, prekursorów ruchu dysydeckiego: poetki Liny Kostenko, Dmytra Pawłyczki (późniejszego ambasadora Ukrainy w RP), poety Iwana Dracza (później jednego z ideologów demokratycznego Ruchu), Wasyla Stusa, Hryhorija Tiutiunnyka, Wjaczesława Czornowoła (w chwili upadku ZSRR lidera organizacji Ruch).

1962

Pierwsze ważniejsze strajki robotnicze – w Doniecku i Żdanowie.

1963

Kryzys gospodarczy spowodowany nieumiejętnie prowadzoną polityką rolną. I sekretarzem KC KPZR zostaje Leonid Breżniew, a KC KPU – Petro Szełest, dążący do ograniczonej autonomii Ukraińskiej SRR. Szełest prowadzi też względnie proukraińską politykę oświatową.

1965

Fala aresztowań wśród lwowskiej i kijowskiej inteligencji pod zarzutem przygotowywania antyradzieckiego spisku nacjonalistycznego.

1967

Rehabilitacja Tatarów Krymskich. Z powodu niechęci rosyjskich władz Krymu jedynie garstce udaje się wrócić z zesłania.

1970

Rozpoczęcie wydawania podziemnego „Ukrajinśkiego wisnyka”, odpowiednika ogólnoradzieckiej „Kroniki wydarzeń bieżących”.

1972

Strajki w obwodzie dniepropetrowskim; robotnicy protestują przeciwko napływowi ludności rosyjskiej i korzystaniu przez nią z uprzywilejowanego statusu. W Dnieprodzierżyńsku interweniuje milicja; są ofiary w ludziach.

1972-1973

Aresztowanie ok. 100 działaczy ukraińskich i szeroko zakrojone represje. Wielu intelektualistów zostaje zmuszonych do samokrytyki, m. in. Zinowja Franko – wnuczka Iwana. Szełest zostaje usunięty i zastąpiony przez Władimira Szczerbickiego. Autonomistyczne koncepcje Szełesta zostają oficjalnie potępione. Szczerbickij rozpoczyna rusyfikację całego życia publicznego Ukraińskiej SRR. Naukę rosyjskiego („ojczystego”) prowadzi się w małych grupach, a ukraińskiego – jako obcego, w przepełnionych klasach. „Na życzenie rodziców” wiele szkół (szczególnie w miastach) zostaje zamienionych na rosyjskojęzyczne. Do nauki wprowadza się nowe oficjalne koncepcje historyczne w materii stosunków ukraińsko-rosyjskich – idą one dalej nawet niż stalinowskie. Do tematów tabu zaliczono historię Rusi Kijowskiej i ukraińskiego ruchu narodowego przełomu XIX i XX wieku.

1973-1974

Czystka w ukraińskim świecie literackim, licznych poetów i pisarzy spotykają zakazy druku, innym zaleca się zmianę tematyki (z dala od tematów narodowych). Większość książek drukuje się po rosyjsku, gorszy wynik wśród narodów słowiańskich (wg statystyk UNESCO) mają tylko Białorusini.

1974

Ukazanie się w „Ukrajinśkim wisnyku” deklaracji, że ruch dysydencki będzie dążył do obalenia władzy radzieckiej i powstania niezależnego, demokratycznego państwa ukraińskiego.

1976

W Kijowie powstaje Ukraińska Grupa na Rzecz Wprowadzenia Postanowień Helsińskich (w skrócie – Ukraińska Grupa Helsińska), pozostająca w ścisłym kontakcie z moskiewską grupą helsińską. Rosyjscy działacze praw człowieka wydają deklarację, w której przyznają, że prawa Ukraińców są w ZSRR ograniczane. W późniejszym czasie 22 członków Grupy (duża większość) zostało uwięzionych, a 6 – zmuszonych do emigracji.

1978

Górnik z Donbasu, Władimir Klebanow zakłada Związek Wolnych Związków Zawodowych Pracujących w Związku Radzieckim. Liczył on… 200 osób i został szybko zlikwidowany przez KGB.

1978-1981

Lekkie złagodzenie reżimu w literaturze i historii; zaczęto drukować niektórych zakazanych twórców, zezwolono na badania historyczne w niebezpiecznych dotąd obszarach.

1980

Strajki robotnicze ponawiają się w latach 80. Żądania mają charakter materialny (złe zaopatrzenie, braki żywności, niskie płace).

1985

W radzieckim więzieniu umiera znany dysydent Wasyl Stus, działacz Ukraińskiej Grupy Helsińskiej.

1985

I sekretarzem KC KPZR zostaje Michaił Gorbaczow.

1986

Katastrofa w elektrowni w Czarnobylu na północy obwodu kijowskiego. O skażeniu radioaktywnym ludność zostaje poinformowana dopiero 9 dni po awarii.

1988

Utworzenie Ukraińskiego Związku Helsińskiego, wśród którego przywódców byli Łewko Łukjanenko i Wjaczesław Czornowił. Związek żądał przekształcenia ZSRR w federację niezależnych państw, prawdziwie demokratycznych wyborów do rad deputowanych ludowych, wolności religijnej, prywatnej własności (w tym w gospodarce) i przywrócenia językowi i kulturze ukraińskiej należnego miejsca w republice.

1988

Pierwsze masowe demonstracje przeprowadzone we Lwowie, Kijowie, Winnicy i Chmielnickim na wzór republik bałtyckich; zostały one jednak rozpędzone przez oddziały milicji i OMON-u.

II 1989

Opublikowanie programu ukraińskiego ruchu narodowego, opracowanego przez grupę pisarzy pod kierunkiem Iwana Dracza.

IX 1989

Pierwsze na wpół wolne wybory do Wszechzwiązkowej Rady Najwyższej ZSRR. Demokratyczni deputowani z Ukrainy przystępują do opozycyjnej Grupy Międzyregionalnej.

IX 1989

Zjazd założycielski Ruchu (później Narodowego Ruchu Ukrainy). Większość delegatów należała do inteligencji i pochodziła z zachodnich i środkowych obwodów Ukraińskiej SRR. Ruch dąży do podpisania nowej umowy związkowej, wzywa jednocześnie mieszkających na Ukrainie Rosjan do poparcia ruchu demokratycznego.

IX 1989

Dymisja Władimira Szczerbickiego.

X 1989

Rada Najwyższa Ukraińskiej SRR przyjmuje uchwałę o nadaniu ukraińskiemu statusu języka państwowego.

XII 1989

Legalizacja Kościoła Greckokatolickiego.

III 1990

Zarządzone przez Radę Najwyższą USRR wolne wybory do rad deputowanych ludowych wszystkich szczebli. W Galicji demokraci uzyskują przeważającą większość głosów, w centrum – około połowy, natomiast na południu i wschodzie ponoszą klęskę. Władzę w obwodach lwowskim, tarnopolskim i iwano-frankowskim przejmują demokraci. W Radzie Najwyższej większość mają komuniści.

16 VII 1990

Wobec ogłoszenia niezależności przez Rosyjską FSRR (11 VI), Rada Najwyższa USRR przyjmuje deklarację niezależności Ukrainy.

X 1990

Demonstracje studenckie w Kijowie. Rada Najwyższa zgadza się na niektóre żądania opozycji: odwołanie premiera Masoła, przeprowadzenie nowych wyborów w systemie wielopartyjnym, nacjonalizację majątku KPU i Komsomołu i koniec służby wojskowej poza terytorium Ukrainy.

I 1991

Prezydium Rady Najwyższej potępia interwencję Moskwy na Litwie i Łotwie; jednym z inicjatorów tego aktu jest komunistyczny przewodniczący Rady Najwyższej, Leonid Krawczuk.

III 1991

Ogólnozwiązkowe referendum z pytaniem o zgodę na utrzymanie zreformowanego ZSRR. 75% mieszkańców Ukrainy głosuje na „tak”, ale jednocześnie 80% odpowiada „tak
 



Podział kabla na dwa gniazda
podział majątku małżeńskiego
podział zadań i kompetencji
podziali ci wszyscy przywódcy
podziału majątku małżeńskiego
podzial i przeksztalc
podziałem na województwa
Podyplomowych Studiów Administracji
Podział administracyjny autonomicznego województwa śląskiego
Podział administracyjny Demokratycznej Republiki Konga
Podział administracyjny Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce
Podział administracyjny Australii Zachodniej
Podział administracyjny Marianów Północnych
Podział administracyjny Nowej Zelandii
Podział administracyjny Stanów Zjednoczonych
  • boser miniarurka
  • alto gielda dostawcze
  • kartki z imionami
  • praca zbiorowa kolory
  • sylwester debowski